ЖАНУБИЙ ҚОЗОҒИСТОН

ЭҲ, СИРДАРЁ, СИРДАРЁ!

жанубий — Mon, 24 Mar 2014 05:32:19 GMT

Жанубий Қозоғистондаги яйловлар Сирдарё сувлари остида қолди
© tengrinews.kz

Сирдарёнинг ўзанидан чиқиб кетиши натижасида Қозоғистондаги яйлов ерлари сув остида қолди. Бу ҳақда, Жанубий Қозоғистон вилояти фавқулодда вазиятлар департаменти матбуот хизматига асослагниб, Tengri News хабар бермоқда. Дарё Қўжатўғай қишлоғи яқинида ўзанидан чиқиб кетган. Бунга, Кўксарой контррегулятори шлюзлари яқинида сув мутлақ музлаб қолгани сабаб бўлган. Tenrgi News’нинг қўшимча қилишча, Чордара сув омборидан ҳар секундда 900 кубометр сув Сирдарёга тушади. Қишлоққа қутқарувчилар ва ўт ўчирувчилар етиб келишган. Вазиятни маҳаллий маъмурлар назорат остида ушлаб туришибди. Уч юздан ортиқ маҳаллий аҳоли қум тўлдирилган 12 минг қопдан фойдаланган ҳолда, тўғонни мустаҳкамлашга ҳисса қўшишган. Махсус комиссияси аъзолари Сирдарё ўзани бўйлаб парвоз қилиб, айнан қайси қисмларда портлаш ишларини амалга ошириш мақсадга мувофиқ эканлигини ўрганиб чиқди. Қайд этишларича, Сирдарёнинг Кўксарой контррегуляторидан то Қўжатўғай қишлоғигача ва қишлоқдан Қизилўрда вилояти чегараларигача бўлган қисмлари муз остида қолган. Агар бошқа аҳоли пунктларига ҳам сув тошқинлари хавфи таҳдид солса, у ҳолда музлаган қисмлардан портлатиш ишлари олиб борилади.

ТАРИХНИ БИЛМОҚ—ЎЗЛИКНИ АНГЛАМОҚДИР (давоми)

жанубий — Thu, 23 Jan 2014 12:31:33 GMT

—Сўнгги йилларда тарихимизни бузиб кўрсатишга

ҳаракат қилаётган одамлар ҳам орамизда учраб турибди.Уларга муносабтингиз

қандай?

—Ростдан ҳам Жанубий Қозоғистон ўзбеклари

тарихи, этнографияси на Ўзбекистон ва на Қозоғистон тарихчилари томонидан

махсус ўрганиш объекти бўлмай келди. Шунинг учун ҳам бўлса керак ушбу

қишлоқнинг жонкуяр ўқитувчиларидан марҳум Чинибеков Юсуфали туман газетасида қишлоқдошим Тўйчиев Қурбонали аканинг қишлоғимиз ҳақидаги мақоласи эълон қилиниб. унда тарихий

фактларга мутлақо тўғри келмайдиган тарихий маълумотларни оммалаштиршидан

хавотирланиб, мақолани кўтариб келди ва мендан қишлоғимиз тарихини ёритишни

илтимос қилди. Дархақиқат, мақолада қишлоғимиз аҳолисининг аждодлари итиги 3

аср муқаддам Қўқондан кўчиб келган, деган мутлақо ғайриилмий, ғайритарихий

маълумотлар ёритилган эди.Бунга жавобан тарихий фактларга асосланган илмий

мақола ёзиб чиқаришни таклиф қилди ва моддий жиҳатдан "мен ўзим

қўллайман" деб ваъда ҳам берди. Ушбу рисола бошида бир кичик мақола

шаклида пайдо бўлишининг сабаби шундай эди.

Одам Ато ва Момо Ҳавонинг ватани Ер юзи

бўлган экан. Демак, уларнинг зурриёглари кўпайиб, бир-биридан узоқлашиб боргани

сайин бу яхлит Ватан ичида ватанлар пайдо бўлган ва улар ана шу доира ичида

силжишларга ҳам учраб турган. Демак, аслида Инсониятнинг Ватани битта - Ер,

инсонларнинг ватани кўп - биттани бўлиб олишиб ҳосил қилишган.

Агар яқингача ўлкамизнинг асосий кўпчилик аҳолиси турки бўлиб, мамлакагларимиз ерининг номи

Туркистон бўлганлигини ҳам ҳисобга олсак, Ғарбий Туркистонликлар, Шарқий

Туркистонликлар, Жанубий Туркистонликлар ҳамда бу ердан бошқа ўлкаларга кетиб

ўрнашиб қолганлар барчаси ҳам бир-бирига ватандош-дирлар. Марказий Осиёдаги,

жумладан, Қозоғистондаги ўзбеклар ва Ўзбекистон ўзбеклари эса ана шу

ватандошлик марказидадир- лар. Шундай қилиб, ватан тушунчасининг жорий давлат,

ҳукумат, давлат чегаралари билан боғланиши нисбий бўлиб, сиёсий бирлик билан

зич боғланган тушунча эса фуқаро ёки яқин ўтмишда кенг қўлланган граждан

сўзлари орқали ифода этилади.Бу рисола ёзилишидан

яна бир мақсад ота-боболаримизни улар қачон ўтганлигидан, қандай кишилар

бўлганлигини билиш -билмаслигимиздан, бизнинг нечанчи авлодимиз бўлишидан қатъи

назар биз уларяинг дуосида бўлишимиз, улар бизга қолдирган тил, дин, одат,

миллат кабиларни эъзозлашимиз, қўриқлашимизга бурчлилигимиздир, хиёнатга

ҳаққимиз йўқ. Зотан, Яратган Эгам ана шу боболаримиз силсиласида бизни ҳам

ИНСОН қилиб яратди, яъни инсонлигимиз учун восита қилди. Ҳеч бир инсон

авлодлари занжирида банданинг дунёвий нафси боис узилиш бўлмагай! Хуллас, ватан

тоза сиёсий ҳам, жуғрофий ҳам, тарихий ҳам, этник ҳам, геологик ҳам, археологик

ҳам, бадиий ҳам, руҳий ҳам, илҳомий ҳам, илмий ҳам бўлмаган, лекин этник ва

инсоний (руҳий) ҳамда маконий тушунчалари етакчилигида барча қайд қилинган

маъноларни ҳам таший оладиган тушунчани ифода этади, деб ҳисоблайман. Агар

ватан деган муқаддас тушунчани яна қандай бошқа тушунчалар билан қиёслаш мумкин

деса, мен уни ватаннинг ўзи каби муқаддас бўлмиш тил ва миллат тушунчаларша

қиёслаш мумкин бўлади, ҳатто бу тушунчалар ўзаро кўп жиҳатлари билан муштарак

деган бўлар эдим. Зотан, бу тушунчалар ҳам сиёсий, жуғрофий бўлинишларни писанд

қилмайди. Шунинг учун ҳам айнан мана шу инсоний белгилар кишининг макон ва

замондаги силжишларига, ижтимоий мавқе ва вазиятларига қараб ўзгармайди. Агар

киши ўзига ато этилган мана шу инсоний белгиларидан қаноат ҳосил қилган

бўлса,уларни англай олган, миллати, тили ва ватанида ўзига ўрин топа

олиб,бундан шукр қилган бўлса, бундай зотлар ҳаёти давомида бу муқаддас атонинг

биронтасига хиёнат қилмайди,ҳатто қила олмайди.—Рисолада анчагина фольклор намуналарини

ҳам келтирибсиз...

—Фольклор, яъни оғзаки ижод намуналари маънавият тарихининг бебаҳо

хазинасидир.Эътибор қилинг:

Чан-чун нима дейди,

Нима деганда ҳам

Аждодларинг дарагин дейди.

Биласанми қишлоғинг тарихин?

Мен айтайин, сен қулоқ солғин,

Аввал бошда Илонбузғон!

Айтчи, уни ким бузғон?

Илон буздими ё инсонми?

Илонбузғон бўлиб вайрон,

Вайронадан тикланди Қўрғон!

Номи бўлди бу қўрғоннинг

Султонимнинг работи,

Яъни, Работи Султон.

Ушбуда тутди макон

Муҳаммад Шариф ато.

—Султон работ қишлоғи ва унинг номи ҳақида

қисқача гапириб берсангиз.

— Кўриниб турганидек, бу қишлоқ номи икки

сўздан ташкил топган: султон ва работ. Тарихан унга яқин ўзбек кентлари (аслида

бу ерларда то XIX аср охири ва XX аср бошларига қадар бошқа қавмларнинг шаҳар

ва қишлоқлари бўлган змас) шимоли шарқида юқорида зикр этилган Сайрам ва

жануби-ғарбида Йорғоллиқ (ҳозир, яъни Қозоғистон мустақил бўлгандан кейинги

чоғларда уни "Алишер" деб аташ ҳам бир четга сурилиб, "Первомаевка"

деб аташ бошланган), шарқда - бир оз нарида Қорамурт қишлоқлари жойлашган.

Вилоят гюйтахти Чимкент (маҳаллий талаффуз ва кўплаб тарихий манбаларда ЧИМКАТ,

- қиёсланг МАНКАТ (Манкент), ПИСКАТ (Пискент) шаҳридан то Султон работ

қишлоғигача бўлган масофа - 18 км. Султон работнинг ши- молида жойлашган ва

унга туташиб кетиб қишлоқнинг кичик бир қисмини кейинги маъмурий бўлинишларда

ўз ичига олган Тўгус (Тўғуз) қишлоғи то 1930 йилларгача мавжуд бўлмаган. Бу

қиш- лоқнинг номи ҳам ўзбекча тўқишнинг ўзгартирилган шакли бўлиб ҳозир эса

бемаъни рақамни ифода этиб қолган. Асли тўқуш бўлиб, маъноси Қозиғурт ва

Қоржонтов (маҳаллий аҳоли бу тоғни Олатоғ(в) деб атайди) тўқишган жойи

маъносида.

Султон работ қишлоғи аҳолиси оғзаки ижодида

шу ердаги жой (сув) номи қуйидаги ёр-ёр тўртлигида ҳам ўз аксини топган:

Олатоғ(в)да қор ёғса,

Бунда қиров ёр-ёр.

Ақлим билан ҳушимни,

Олди биров ёр-ёр

Қозигурт кичик ва паст тоғ (юқори нуқтаси

денгиз сатхидан 2223 метр) тизими комк Кейинги йилларда Нуҳ алайҳиссалом

давридаги тўфонда кема айнан шу тоғ устида қуруқликни топиб тўхтаган, деган

халқ афсонаси билан боғлиқ ҳолда тез-тез тилга олиниб, бу тоғ номи ҳам турлича

талқинларга учради. Жумладан, Қалаубек Турсинқулов, Қозиғурт тоғ номини қози ва

қурт сўзларидан ташкил топган ва қози сўзи лавозимни,қурт сўзи бўри маъносини

ифода этиб, Қозиғурт биргалиқда, муқаддас бўри ёхуд етакчи қашқир маъносини

беради, деб ҳисоблайди ("Қазиғурт: ангиз мен ақиқат”, Алмати, 1998, Б.40- 41;).

Бу этимологиялар лингвистик ва тарихий жиҳатидан танқиддан ташқарида, айни

чоғда мантиққа ҳам мос эмас, буларни мен истак этимологияси, деб атаган бўлар

эдим. Қозиғурт бизнинг этимологик таҳлилимиз бўйича ҳам икки сўздан иборат: қоз

ва ғурт (Султон работ шевасида айнан Қозғурт деб талаффуз этилишига эътибор беринг.

Тарихий манбаларда Газгирд, Ғазгирт кўринишлари ҳам учрайди) Қозиғурт сўзининг

ҳар икки қисми ҳам Сайрам ҳавзасидаги дастлабки ўтроқ қавмлардан бўлмиш ва бу

ўлка ўтроқ аҳолисининг иждодларидан бўлмиш суғудлар тилидандир. Қоз сўзи суғуд

тилида ва ўзбек тилининг қатор шевалари қатори Султон работ шевасида ҳам

сақланиб қолган ғоз-тик турмоқ (шевада ва адабий тилдаги ғоз-ғоз турди

.Э.Воҳидовдан: "Бошда дўппим ғоз юрарман гердайиб) сўзидир

Ғурт суғдча сўз бўлиб, тош, харсанг, ғор

маъноли сўз.Бундан аниқ кўриниб туради ва Исфиджоб, Қозиғурт топонимлари каби

кадимий суғудча аталган номдир. Бодом дарёси номига келадиган бўлсак, яқингача

бу ерда ёввойи ҳайвонлар ҳам кўплаб миқдорда бўлган. Яна бир исботи Султон

работ аҳолиси ҳанузгача Бодомни тўқай ҳам дейдилар.Бундан ташқари, Ўзбекистонда

Бадал номли қишлоқ ҳам бўлиб, С.Қораев қайси шева ёки тилдаги сўзлигини

айтмасдан бадал (бодом сўзига товуш таркибига жуда яқин) унинг маъноси

"чакалакзор, бутазор" деб кўрсатади (С.Қораев,Географик номлар маъноси.

Т„ 1978, 31-6.)Тарихимиздан маълумки, Сайрам ва Туркистондаги каби, Султон

работ қишлоғи Муҳаммад Шариф отанинг муборак зотлари билан боғланади (маҳаллий

аҳоли талаффузида Мамашарвата). Муҳаммад Шариф отанинг мусулмон ғиштдан (эски

пишиқ ғиштнинг қишлоқдаги номланиши) қурилган қабрлари устидаги кичик бир

сағана (мақбарача) Эски қўргондан Илонбузгон томон йўналишда қабристон

чегарасидан салгина нарида жойлашган бўлса ҳам, қишлоқда бошқа мозор бўлмаса

ҳам қабристон якингача Муҳаммад Шариф ота (Мамашарвата) деб аталиб келинган. Бу

бизнингча, то Совет динсизлиги ҳукмрон бўлгунга қадар қишлоқ аҳолиси диний

ҳаётида бу зот катта рўл ўйнаганини кўрсатувчи муҳим аломатдир. Яқин- яқинларда

ҳам турли касаликка чалинган инсонлар ва касал ҳайвон- ларини етаклаб ушбу

сағана атрофида уч марта,етти марта, тўққиз марта айланиб, Муҳаммад Шариф ота

руҳларидан мадад сўраб, дардларига шифо топардилар. Қишлоқ аҳолиси ҳанузгача

Муҳаммад Шариф ота қабри, у ердаги қишлоқ қабристонини "Авлиё:' ва ўша

ердаги икки тепа оралиғини ҳамда ўша ерга оқиб келадиган ариқ- сойни

"Авлиёсой" деб аташлари ҳам туб аҳоли эътиқодида ушбу зотнинг тутган

мавқеларининг кўрсаткичи бўла олса керак.

Энди масаланинг энг чалкаш томонига эътибор берамиз. Тарихий манбалар ва турли насабномаларда

бевосита ушбу минтақада Муҳаммад Шариф деб аталадиган суфий авлиё тилга

олишанлигини учратмаганимиз ва бу номдаги Муҳаммад қисми исм бўлиб шариф эса

унинг унвони бўлиши эҳтимоли кўплигидан келиб чиқиб, рисолада бу зотнинг

шахсини аниқлашга уриниб кўрдик.

—Султонработ қишлоғининг тарихи манбааларда нечанчи асрдан бошланганлиги кўрсатилган?

—Агар юқорида айтилганлар асосида мантиқий бир хулоса чиқарсак, Султон работ қишлоғи тахминан XII юзйиллик атрофида шакллана бошлаган деган бир тўхтамга келиш мумкин.

—Қизиқарли ва мазмунли суҳбатингиз учун "Жанубий Қозоғистон газетасининг кўп сонли муштарийлари номидан миннатдорчилик билдирамиз.

Б.ДЎСМАТОВА ,А.АБДУФАТТОҲ ўғли.

ТАРИХНИ БИЛМОҚ—ЎЗЛИКНИ АНГЛАМОҚДИР

жанубий — Thu, 23 Jan 2014 12:30:27 GMT

ТАРИХНИ БИЛМОҚ—ЎЗЛИКНИ АНГЛАМОҚДИР

Элбошимиз Н.Назарбаевнинг ташаббуси

билан "Маданий мерос” давлат дастури

яратилиб,шу кунларда унда ўртага қўйилган масалалар босқичма-босқич амалга

оширилмоқда.Тарихий ёдгорликларга бой бўлган вилоятимиз учун бу дастурнинг

қадри баланд. Зеро, давлатимиз раҳбари таъкидлагандай,”Ўтмишни ўрганмасдан туриб,келажакни яратиб бўлмайди, Ўз тарихини

билмаган халқнинг келажаги ҳам бўлмайди.Одамзод борки, авлод-аждоди, ватанининг

тарихини билишни истайди. Ўзликни англаш тарихни билишдан бошланади. Тарихий

хотираси бор инсон-иродали инсон… тарихий хотирасиз келажак йўқ». Мустақилликка эришгунимизча,кўп бойликлар

таланди, шаҳар ва қишлоқлар харобага айлантирилди. Бироқ ҳеч қандай қирғинлар

ва вайронагарчиликлар қанчалик ваҳшийларча амалга оширилмасин, халқимизни ер юзидан супуриб ташлай олмади.

Халқимиз ва мамлакатимиз босиб ўтган йўлни, аждодларимиз фаолиятини-тарихимизни

чуқур билмай ва теран идрок қилмай туриб, киши маърифатли ҳам, маънавиятли ҳам

бўлолмайди. Зеро, ўтмиш билан бугуннинг, аждодлар билан авлодларнинг мустаҳкам

боғланиши бу-миллат мангулигига кафолатдир. Тарих бундай боғланишда олтин

кўприк бўлиб хизмат қилажак. Яхлит олиб қараганда, тарихни халқ яратади. Уни

яратишда фаол қатнашган, халқ руҳида, онгида ва қалбида ўзларидан чуқур ва

ўчмас из қолдирган тарихий шахслар ҳам халқ фарзандлари бўлганликларига

асосланиб шундай демоқдамиз. Қуйида

юртдошимиз, ёзувчи, публицист ва филолог олим Бахтиёр

Исабеков(Ўрдабекли) билан бўлган суҳбатни эътиборингизга ҳавола қиламиз.Муаллиф

ҳақида қисқача эслатиб ўтамиз.1945 йилда Чимкент вилояти Султон Работ қишлоғида

туғилган. 1961-1966 йилларда Низомий номидаги Тошкент Давлат педагогика

институти (ҳозирги педуниверситет) тарих- филология факультетини тугатган. Ўзбекистон

ФА да лаборант (1966), Ўзбекистон Миллий университегида ўқитувчи ва доцент

лавозимларида ишлаган (1968-1993). "Туркий филологиясига кириш" (

И.Қўчқортоев билан бирга, Т., 1984) қўлланмаси, ^Сайрам" рисоласи (Т.,

1995) "Ўзбек тили" -Қозоғистондаги ўзбек мактаблари учун 10-синф

дарслиги (2006), "Яссавий

насабномаси ва Амир Темур" (Сўзбоши. Т.. 1996) рисоласи муаллифи. 100 дан

ортиқ мақолалар ёзиш билан бирга Фуод Кўпрулунинг "Турк адабиётида илк мутассавифлар",

Лев Тумилевнинг "Қадимги турклар" асарларини ўзбек тилига таржима

қилган.Маҳмуд Қошғарий номидаги халқаро мукофот совриндори - (1993).

—Бахтиёр Ўрдабекли, ҳозирда ўзбек номи билан

юритилаётган ўзбек туркийларининг қадимий ва янги шаҳарлари ва қишлоқлари бисёр

ва улар халқимиз тарихида рўли бир хилда муҳим бўлмаганлиги учунми, ҳар ҳолда

кўпгина қишлоқларимизни бунёд бўлган давридан бошлаб, то ҳозиргача ўтмишини

тиклаб бўлмайди. Тарихчилар ҳам ўз асарларида, қоида тариқасида, катта

шаҳарларни ва баъзан машҳур қишлоқларни тилга оладилару, жуда кўп ўртача ва

майда қишлоқларимиз эътибордан четда қолади. Тарихий асарларда тарихи

ёритилмаган қишлоқлардан чиққан айрим куюнчак юртсевар инсонларимиз эса,

ватанини бошлаб берувчи нуқтасининг тарихини билиш ва билдириш истаги ажаб

эмаски, барча кишлоқ ва шаҳарларимиз мукаммал тарихларига эга бўлишига туртки

бўлиб. миллатимизнинг тўлиқ тарихини яратишга замин бўлса, деган эзгу

ниятни қалбига тугиб юрган юртдошларимиз

учун бебаҳо совға сифатида янги китобингиз китобхоглар қўлига етиб борди.Яъни,

яқинда Ўзбекистондаги нуфузли нашриётлардан бири бўлган "Мумтоз сўз”да

"Султонработ” деб номланган тарихий-этнографик, лингвистик лавҳалар кенг

ёритилган рисолангиз босилиб чиқди, бу жанубийқозоғистонлик барча ўзбеклар учун

жуда ёқимли хушхабар.,Тарихий асарнинг яратилиш тарихини қисқача баён этсангиз.

—Тарихни мен ҳамма қатори тушунаман ва айни

пайтда, сал айрича томонларим бордай туюладики, бу дунёдаги бошқа миллат-

лар,аникроғи, ҳозирги миллатларнинг ўз тарихига қарашидан озуқ- ланган бўлса

ажаб эмас. Аниқ-тиниқ қилиб айтсам, мен учун ўтган умрим билан минг, юз йиллар

олдин ўтган ота-боболарим умри орасида фарқ

жуда кам, чунки мен ўтган умримнинг қандай давоми бўлсам, ўтмиш

оға-боболаримни ҳам шундай давомиман. Хуллас, ота-боболар, ота-она танланмайди,

улар бизга берилгани каби биз ҳам уларга Худо томонидан берилганмиз. Берганига

шукр қилмоқ керак.

Ҳозир «ўзбек» деб номланаётган бир турк

қавми Туркистоннинг ерида қадим, туб аҳолидан бири бўлиб, бу қавм замонамизда

Ўзбекистон, Тожикистон, Туркманистон, Афгонистон, Қирғизистон, Қозоғистон деб

номланаётган мамлакатлар ҳудудида азалдан яшаб келган. Улар ўша ерда туркнинг

ўзбеги сифатида шаклланиб, биргаликда ўзбек миллатини ташкил қилганлар. Яъни бу

қавмлар Ўзбекистондан бу ерларга кўчиб бориб қолтан (яъни диаспора) эмас, балки

туб аҳоли бўлиб, ҳозирги сиёсий чегараланишлар нати- жасида зикр этилган

давлатлар фуқароларига айланган. Ўзбеклар тарихи ҳам унинг ажралмас қисми

бўлган адабиёти тарихи ҳам бун- га мисоллар беради. Ўзбек туркий адабиётининг,

адабий тилининг асосчиси Аҳмад Яссавий

ва уни энг юксак поғонага кўтарган Алишер Навоий ҳозирги Ўзбекистон ҳудудидан ташқарида

туғилиб ўсиб, ижод қилганликлари ҳам буни яққол тасдиқлайди.

Ҳозирги Ўзбекистон ҳудудидан ташқарида

ўзбек бўлиб кетган қавмлар умумўзбек тарихи,

маданияти, иқгисодиёти, турмуш тарзи, этнографияси, тили каби миллатни

белгиловчи барча ижтимонй ҳодисаларда муштаракликка эгадир. Агар собиқ

СССР исканжасида бўлган давримизда, автохтон ўзбеклар уч мамлакатда

(СССР, Афғонистон, Хитой) истиқомат қилган бўлсалар, мустақиллик даврига келиб,

улар юқоридаги давлатлардан ташқари яна

Тожикистои,Туркманистон, Қирғизистоп, Қозоғистон деган янги мамлакатларнинг фуқаролари

бўлиб қолдилар. Шундай қилиб, автохтон ўзбеклар ҳозирда Ўзбекистонни ҳам қўшиб

ҳисоблаганда еттита мамлакатда мавжуддир. Афсуски, бу давлатлар ҳукуматлари ва

аҳолисининг барчаси ҳам ўз мамлакатларидаги ўзбекларга туб аҳоли сифатида

қарамаяпгилар (Қирғизистондаги Ўш-Ўзган- Жалолобод фожиаларини эсланг). Бундай

вазиятнинг бошқа сабаблари қаторида ўзининг янги давлати тарихини, унда тарихан

яшаб келган халқлар тарихини, хусусан, ўз халқининг тарихини ҳамда демографик

ўтмишини билмаслиги ёки билганларини сохталаштириш каби иллат ва бидъатларнинг'

таъсири ҳам кам эмас. Бу мамлакатлариинг барчасида ўзбек тилида ўқиш ва ўқитиш

ишлари кераксиз бир нарсага айланиб қолди, яъни мазкур мамлакатлар олий ўқув

юртларига қабул қилинишда ўзбек тилида имтиҳон топшириш мумкин бўлмагани каби,

ўзбеклар зич яшайдиган ва аҳолининг жуда кўпчилигини ташкил қиладиган жойларда

бу тилни ҳеч бир соҳада ишлатишнинг иложи қолмади. Бундай шароитда ўзбек тили

уй, нари борса кўча тили доирасида қолиб кетди. Табиийки, бу ҳолат уларнинг

ҳукумат ва ҳукумат идораларида вазифага тайинланиши, давлат тизимларига

сайланиши муаммолиги амалий жиҳатидан яққол кўзга ташланиб қолди. Бундай

вазият, табиийки, қозоғистонлик ўзбеклар орасида ҳам ўзларининг келиб чиқиши,

дастлабки ватанлари, ота-боболари ҳақида, яшаб турган макони ҳақида кенгроқ

маълумот олишга қизиқувчиларнинг сонини кўпайтира бошлади.

"Султон работ" рисоласини яратилиши

тарихи ва сабаби ҳам шулар билан боғлиқ бўлса ажаб эмас. Султон работ менинг

ҳам дунёга келган маконим. Қишлоқдошларимнинг бир кичик қисми Тошкент шаҳрига

ўқишга келиб ўрнашиб қолган (баъзилари эса ўқишсиз ҳам жойлашиб қолган. Умуман,

Султон работ қишлоғи аҳолиси азалдан Сайрам ва атрофида бўлгани каби Тошкент

шаҳри ва вилояти билан чамбарчас боғли алоқада бўлган. Қариялар гувоҳлик

беришича, ўтган асрнинг 30-йилларида бу ерлик ўзбеклар, ҳатто қозоқлар ҳам Тошкентга

бориб очарчилик офатидан қутулганлар.

—Тарихий асарнинг яратилиши, китоб ҳолида

китобхонларнинг қўлига етиб бориши, хоҳ у катта бўлсин, хоҳ кичик бўлсин,

осонлик билан кечмайди.Биз бу ерда моддий ва маънавий ёрдамни назарда

тутяпмиз...

—Абатта.Бундай эзгу ниятлар билан бу ишга

моддий ва маънавий ёрдамларини аямаган қишлоқдош ёру- биродарларимиз Сайфиддин

Тўламетов, Иброҳим Худойберганов, Эрмат Алёров, Абдуғани Бобоев, Баҳодир

Қурбонбеков, Йўлчи Қоратоев, Давлат Тўлашев, Ўрдош Тошпўлатов, Исроил Иброҳимовларга

ташаккуримиз билан бирга Яратгандан ажрлар сўраб қоламиз. Қишлоғимизнинг ўзида

яшаб юрган қириндошим Отавой Раҳимғозиев

ва Авазхон Бобоевга ҳам ушбу ишга ўз

ҳиссасини қўшиш йўлидаги холис хизматларини алоҳида таъкидлаб, ўз

миннатдорчилигимни изҳор қил- моқчиман.Бу инсонларнинг ватанпарварлиги туфайли

кўрсатган фидойилигинининг натижаси ўлароқ ушбу рисола дунё юзини кўрди.

—Тарихни қўйиб турайлик, лекин ҳозир сиз

тарихини ёритган қишлоқ мустақил

Қозоғистон ҳудудида,Сиз эса мустақил Ўзбекистон

ҳудудида яшаяпсиз. Ўзга давлатдаги қишлоқ, унинг аҳолиси хақида қайғуришни

қандай қилиб ватанпарварлик деяпсиз?

—Мен "ватан" деган муқаддас

тушунчани, ҳозирги баъзи бир ватан тушунчасини изоҳловчилар талқинидан сал

бошқачароқ англаниши тарафдориман. Яъни ватан бу жуғрофий ва сиёсий хариталарга

киритилиб, аниқ-тиниқ чегараларини чизиб кўрсатиб бўлмайдиган муқаддас инсоний

ТУШУНЧА. Тушунча эса жуғрофиянинг, давлатнинг, ҳатто сиёсатнинг нимарсаси эмас,

ана шунинг учун ҳам четда туғилиб вояга етган улуғ ватандошларимиздан бири

Темир Хўжа ўғли "Ватаним менинг кўнглимдадир (аниқроғи,

"қалбимдадир") деган эдилар.Демак, ватан тушунчаси чегарасиз, ноаниқ,

ҳатто жуда мураккаб бир ҳодиса экан-да? Мен ундай демаган бўлардим. Мен Ватан

тушунчасининг маъно таркибидаги

"макон" қисмини (тилшунослиқда уни қисқагина қилиб "сема"

дейишади), яъни макон семасини етак- чи қилиб, бу муқаддас сўз маъносини

торайтириш ҳақида гапирмоқдаман. Бу сўзнинг маъносидаги муҳим сема - миллат ёки

халқ семасини назардан соқит қилиш билан мазмун томонига путур етказилади ва

уни муқаддас тушунчадан географик ва сиёсий оддий тушунчага айлантиришга уринилади,

демоқдаман. Эътибор берсангиз, юқорида келтирилган фикрлар ватандошликни

белгилаб берадиган нарса ҳозирги жуғрофий, сиёсий чегаралар эмас, албатта.

Шундай экан, ватандоншик ва ватан тушунчасида макон семаси етакчи )мас, етакчи

сема бу муайян халқ, миллатдир. Яъни ватан сўзи маъносида "макон тутган

халқим" эмас, "халқим тутган макон" устундир. Бир пайтлар

Абдулла Орипов ҳам шундай фикрни ифода этган эди:

Халқим, сен

музликларни этсайдинг ватан

Жондан ортиқ севмасмидим музликларни ҳам.

Ҳинд-Оврўпа тилларидаватан ва унга яқин тушунчаларни ифода этувчи сўзлар туғилиш ва ота маъноли

сўзлар билан боғланиши ҳам бизнинг ватан ҳақидаги тушунчамиз умуминсоний англаш

билан уйғундир деган қаноатга олиб келади. Яъни рус тилидаги родина - туғилиш

(қайси ота-онадан туғилиш) билан боғланса, ватанпарварлик маъноли патриот сўзи

маъноси ота тушунчаси билан боғланади. Олмон тилидаги фатерланд - ватан

сўзининг таркиби ҳам ота-юртдир. Ўзимизнинг "Қирқ қиз"

достонимизнинг:

Қадимги ўтган замонда

Қорақалпоқ томонда

Ота юрти Туркистон

Оллоёрдай бой бўлди

Тўрт тўлиги шай бўлди

мисраларидаги ота юрт ҳам ватан тушунчасини ифода этган. Ватан сўзи боғланадиган бошқа сўзлар ҳам

ватан тушунчасида асосий маъно миллат, ҳалқ, умуман, этнос билан боғлиқлигига

гўё ишора қилиб туради. Ватан фарзанди, ватан ўғлони, ватан бо- ласи деймизу,

лекин ватан тумани, ватан маҳалласи, ватан вилояти дейиш ғалатдир. Ватанни

жуғрофий ёҳуд сиёсий чегаралар билан белгилаш шулар қатори "киндик қони

тўкилган ер"нигина ватан ҳисоблаб, шу асосда катта ватан ва кичик ватанни

белгилаш инсониятнинг ажралмас бир узвий қисми бўлмиш кўчманчи қавмларни

"ватансиз" деб эълон этишдек зарарли ғайри илмий хулосга ҳам олиб

келишини инобатга олмоқ керак. Сайқалсиз бўлса ҳам сийратли бир гап келди:

Ватан иморати сувдан эмас, селдан,

Ватан иморати"кет”дан эмас, "кел”дан,

Ватан иморати четданэмас, белдан,

Ватан иморати ердир,лекин, элдан,

Ватан иморати сенданмендан,биздан,

Ва ниҳоят,

Ватан, миллат, ота-она ва замона Ўзидан.

(давоми бор)

Ўзбекистонда хизмат кўрсатган артист Мавлуда АСАЛХЎЖАЕВА билан бўлган суҳбат

жанубий — Fri, 15 Nov 2013 18:53:19 GMT

Ўзбекистонда хизмат кўрсатган артист Мавлуда АСАЛХЎЖАЕВА билан бўлган суҳбат

22та фактга бориб тақалди. Қай бир фактларни бор-йўғи шахсий нуқтаи назар, дея қабул қилишингиз мумкин. Аммо, унутманг, инсоннинг сўзлашиши ўзига берган таърифидан-да муҳимроқ.

1. Илк бақириб айтганим - "Алла”. Ҳабиба Оҳунованинг "Алла”сига касал бўлганман. Мактабдан югуриб келиб, уйда бўш қолдим дегунча, шу қўшиқни овозим борича айтардим. Бақириб-бақириб қўшиқ куйлаганларим билан бирга фақат ва фақат санъаткор бўламан, деган ҳаёл билан юрганларимни ҳам яхши эслайман. Ўзимни саҳнада тургандай тасаввур қилиб, озарбайжонлик хонанда Зайнаб Хонларованинг қўшиқларини ҳам ҳиргойи қилиб қўярдим.

2. Илк куйлаганим - мақом. Дастлаб, у қадар тушунмасдим мақомни. Биринчи босқичда ўқиётган кезларим янги гуруҳ очилганди. Шунда дугонам Муножат Тешабоева қўярга қўймай, "Ўртоқ, сен ана шу гуруҳга ёзилгин, афсусланмайсан”, дея тортиб кетган. Қарасам, бир қўшиқни 20 дақиқа айтишаяпти. Ташқарига чиқиб, "Менга қара, бунақа қўшиқ айтишда ухлаб қоламан-у”, дея ҳазиллашгандим. Лекин бора-бора қўшиқларнинг матнини тушиниб, мағзини чақа бошлаганимда мақомга нисбатан меҳрим жўшиб кетди. Аслида, хориждаям куйласам, эмоционал нуқтаи назардан энг кучли таъсир этадигани - мақом.

3. Ҳам ария, ҳам эстрада, ҳам мақом. Илк талабалик йилларим бир вақтнинг ўзида учала йўналиш бўйича "отни қамчилаганман”. Институтдаги устозим Эдуард Қаландаров "Мақомга кучли нафас даркор ва уни ўзгача йўналишда айтиш лозим. Эстрадада эса мақомдайин кучли нафаснинг хожати йўқ, бунисини енгилроқ айтиш керак”, дерди. Мақомдан эстрадага бирдан ўтиб кетиш ҳам осонмас: бирида кучли овоз, иккинчисида ширали нафас даркор. Мен эса классика ва эстрадани бирин-кетин ўрганганман. Шу билан бирга вокалнинг ҳурматини ҳам жойига қўйганман. Вокал деганда арияларни назарда тутаяпман. Учта йўналишни бир вақтнинг ўзида олиб борганим - ютуғим бўлган.

Беш юзта ичра - ягона-ю бир дона. Талабалик йилларим асли сермахсул эди. Ёшгина бўла туриб Ялтадаги Умумиттифоқ қўрик танловига йиғилган 500 та иштирокчи ичра ғолиблар сирасига кирганим ўзим учун ҳам кутилмаган хол бўлган. Саҳнадан туриб "Мавлюда Асалходжаева”, деб чақиришса, дастлаб, "Ие, исми меникига ўхшаш эканми?!”, деганман. Кейин мен эканлигимни билиб, ишонқирамаганман. Сўнг хурсандчилигим ичимга сиғмай кетган! Устозим Эдуард Қаландаровга ҳам алоҳида соврин беришган: "Шогирдингиз куйлаган қўшиқ - кичкина бир спектаклга ўхшайди”, дейишган. Ўша дамларда Лев Лешченко, Александр Серов, Ян Френкель билан бир саҳнада туриш имкони бўлган.

5. Дунёга достон бўлган "Дестан”нинг солисти. Ўқишни битирганимдан кейин "Ким қаерга, билмадим, мен эса Ашхободга!”, деганман. Нега айнан Ашхободга ишлашга кетганман? Ялтадлаги танловда Ашхободлик санъаткорларнинг маҳоратини кўриб, уларда кучли мактаб борлигига ишонч хосил қилдим. Шу сабабли, орттирсам орттираман-ки, асло кам бўлмайман, дея Туркманистонга йўл олган эдим. Очиғи, аввалига у ерда жуда қийналганман: тил билмасам, дил билмасам... Мен учун мутлақо ёд бўлган рок йўналишида ижод қиладиган "Дестан” ансамблига тушиб қолиб, ўзимни йўқотиб қўйдим... вақтинчалик.

6. Рок ила мақом - шунақаси ҳам бўлган. Собиқ Иттифоқ бўйлаб ижодий сафарларимизда ўзимизнинг "Чоргоҳ”дан куйласам, нолаларимга "Дестан” созандаларининг жўшқин созлари қўшиларди. Тасаввур қилинг, минг-минглаб томошабин йиғилган майдонда бунақа кутилмаган уйғунликни сукут сақлаб эшитишарди. Ишонасизми, жуда бир бошқача синтез чиққан. Ўзим ҳам кутмагандим. Шу йўсинда кўпдан-кўп концертларни ўтказишга муваффақ бўлдик.

7. Бир ойда 45та концерт. Ҳам кундузи, ҳам кечаси концерт берардик. Тиним билмасдик. Шу қадар талаб кучли бўлган. 90 йилларнинг боши. Концертларимизда умуман бўш жой бўлмасди. Кейинчалик турмушга чиқиб ҳам концертлардан қолмаганман. Ҳаттоки тўққиз ойлик ҳомилам билан гастроль сафарида бўлганим ёдимда. Қизим Маржона туғилгандан кейин ҳам чилласи чиқиши билан гастролга олиб кетганман. Мен ашула айтгунимча, қизимни парда ортида ушлаб туришарди. Кимдир девона, кимдир ақлсиз, дейиши мумкин. Аммо шу қадар санъатга шайдо бўлганман-ки, ҳеч нима мени тўхтатолмасди.

8. Санъаткор эканман, мени тушунадиган жуфт керак. Ашхободдалигимда қўшни аёл бўларди. Катта ёшдаги Сафаргул опага челакда сув ташиб, уй ишларида ёрдам бериб турардим. Кейин билсам, у аёлни ўғли бор экан. Давлет билан гапимиз гапимизга мос тушиб, ўша тўртинчи қаватдаги қўшни ҳаётимдаги ҳамрохимга айланди. Йиллар ўтиб Давлет Қиличев менга нафақат умр йўлдош, балки санъатда қўмакдош ҳам бўлди.

9. Илк ҳомийим - қайнонам. Санъатга бўлган иҳлосимизни кўриб қайнонам бор тиллаларини сотиб, аппаратура олишимизга пул берган. Санъаткорга кучли аппаратура керак бўлишини яхши тушунарди. Очиғи, унақа аппаратура унча-бунчасида йўқ эди ва табиийки, уни Ўзбекистонга олиб келганмиз. Кулгилиси, энг сўнгги русумдаги аппаратурамиз бор-у, лекин турадиган уйимиз йўқ эди.

10. Икки кунда йигирмата қўшиқ. Туркманистондан она юртимга қайтишдан аввал, бўш кетмай, деган мақсадда икки кун ичида тўхтамай йигирматача қўшиқ ёзганмиз. Аслида, у қўшиқларни Ўзбекистонни соғинган дамларим, сал бўш қолдим, дегунча, қоралаб қўйгандим. Хўжайиним мусиқа ва аранжировкасини қилди, мен эса овоз ёздим. Шу қисқа фурсатда ёзилган қўшиқларни битта кассета қилиб Ўзбекистондаги танишларга бериб юборганмиз, совға тариқасида. Қизиғи, у танишимиз "яна бер”, деб сўради. Биттани уч-тўртта қилиб кўпайтирдик..

Машҳурлик мени трамвай бекатида қаршилаган. Ўзбекистонга қайтишимми биламан, ҳамма жойда мени қўшиқларим... Жуда ажойиб бўларкан. Турмуш ўртоғим билан трамвай бекатида турибмиз. Ёнимизда қизил чироқга бир машина тўхтади, ундан "Моҳигул” қўшиғим янграётганини эшитиб қолдим. Бир пайт иккинчи машинадан "Йиғлама” қўшиғим эшитилса бўладими? У ҳам майли. Учинчи машинадан "Унутма” қўшиғимни эшитиб, шокка тушганман. Хўжайиним менга қараб, "Мавлуда, ҳозир машинадагиларга "Шу ашулаларни мана шу қиз айтган”, десак, ҳеч бири ишонмайди”, деганди.

12. Бир йилда босиб ўтилган олти йиллик масофа. Ўзбекистондан кетганимга олти йил бўлган. Қайтгач, мен билан бирга ўқиган курсдош ва дўстларимнинг шу олти йил ичида қўлга киритган муваффақиятини кўриб ҳавас қилдим. Лекин мени элга танилишим улардан фарқли ўлароқ тезкор ва шиддатли кечди. 1991 йилда бирдан тарқалиб кетган кассеталарим ўша олти йиллик масофани босиб ўтишдан мени халос қилди. Ўзим кутмаган холда бирдан танилиб кетдим. Ўзбекистонга келганимга ҳали уч ой бўлмаганди-ки, мени қидириб топиб катта концертда иштирок этишга таклиф қилишган. Концерт, ижодий сафар, тўй-тантаналар бири-бирига уланиб кетган.

13. Энг катта сир - одамлар билан мулоқотда бўлиш. Бир маромда ҳаракатланиш осон эмас. Тақдир йўлларимиз гоҳида ундоқ, гоҳида бундоқ... Аммо санъатда бир меъёрда ҳаракатланишнинг сири, менимча, камтаринликда, оддий одамлар билан мулоқот қилишдан чарчамасликда. Ҳалигача "Қиладиган ишларим кўп, ўрганадиганларим бисёр”, дейман. Мен томон янграётган олқишлар кучайган сари "Шукр, лекин буниям бугуни бор, эртанги куни бўлмаслиги мумкин”, деб ўйлайман.

14. Мақташса - сергак тортаман. Мақтовларнинг боши бўлгани каби оҳири ҳам бўлади. Ўзимга-ўзим "Хушёр бўл, бу мақтов ортидан манманлик келмасин яна”, дейман. Лекин ошиғидан ортиқ кўп мақтаб юборишса, сергак тортаман. "Жуда мақтаворди, демак, бир гап бор!”, деб ўйлайман. Аслида, камчиликларим кўп.

Бор гапни шарта-шарта гапираман. Бу энг катта камчиликларимдан бири. Биламан, олди-ортига қараб гапириш керак. Лекин, баъзида бировларни ноҳақ ҳаракатларига қараб, чидолмайман. Ичим қайнаб кетади. Шунда бор гапни юзига айтаман. Аммо "қайнашим” учун битта эмас, камида 3-4 та сабаб йиғилиб қолиши керак. Дабдурустдан "ёнмайман”. Ўша одамни камчилигини маълум вақт ўтибгина, ичимга сиғмаса, айтаман. Кейин эса "бекор айтибман”, деб афсусланаман.

16. Кибрли аёл деб ўйлашади мени. То гаплашгунимча, кўпчилик шунақа деб ўйлар экан. Кўринишим шунақа бўлса керак-да. Аслида, унақа эмасман. Ҳамма билан гаплашиб кетавераман. Манманлик менга бегона. Оддийликни яхши кўраман, аҳамият берган бўлсангиз, хатто сўзлашишда ҳам оддийликни яхши кўраман. Юзи очиқ, кўнгли очиқ, қўли очиқ инсонларни жуда ёқтираман.

17. Санъатда ғаразгўй кўп дейишади... аслида, нияти бузуқ инсонни ҳар соҳада учратиш мумкин. Менга келсак, ғараз қилиш нималигини билмайман. Биздан олдин ҳам яхши санъаткор бўлган, биздан кейин ҳам яхшиси чиқади. Ўзим ҳеч кимнинг санъатини ёмонламаслик тарафдориман, хоҳ у ёш бўлсин, хоҳ кекса. Ҳаммага бирдай бўлишга интиламан. Лекин ўзимни ортимдан гапирганнинг гувоҳи бўлганман. Шунда "ҳа, тўғри, камчиликларим кўп, балки яхши санъаткор ҳам эмасдирман”, дея ўзимни ишимни қилавердим. Негаки, ким биландир уришиб, талашишдан наф йўқ. Мен ҳеч бир санъаткорни "баҳолашга” интилмаганман. Баҳони халқ беради.

18. Қўполликдан қора кўзойнакгача бир қадам. "Шунақа замонга келиб қолдикми”, дея яқиндагина қаттиқ хафа бўлдим. Куни кеча халқ хизматига боргандим. Кўзим оғриб қолганидан қора кўзойнак тақиб, тўйхонага кириб бордим. Ўтиришимни биламан, ҳизматга келган ёшгина раққосалардан бири "Ҳе, кўзойнагингга сени...”, дея сўка бошлади. Аввалига, тушунмадим. Кейин билсам, мени сўкаётган экан. Ўзи муштдаккина, аммо гапиши эшитсангиз, ёқа ушлаб қоласиз. Ҳайрон қолдим. Аччиғим келдим. Наҳотки, ҳурматни жойига қўйиш шу қадар оғир бўлиб қолган бўлса?

19. Ҳозирги санъаткорлар дўпписи осмонга отса, арзийди. Бугунги ёшлар учун зўр замон келди, улар учун кўпдан-кўп имкониятлар пайдо бўлди. Техника томонлама давр илғорланиб келди. Авваллари биз қанақа шароитларда ижод қилганмиз?! Қай бир мўъжиза билан ҳозирги ёш санъаткорлар бизни даврга тушиб қолганда, балки биттасиям ашула айтолмаган бўлармиди. Фонограммада айтиш у ёқда турсин, агар сал ноътўғри нола қилсанг, бирон нима билан отиб қоларди томошабин. Яхши айтолмасанг, тўйдан ҳайдалардинг. Шу қадар талаб кучли бўлган. Ҳозир эса техника туфайли овозинг мисоли булбули гўё, клипларингда эса осмонгаям учиб кетасан, пароходдаям сузиб кетасан.

20. Санъаткор бўлиш учун кўп нарсадан воз кечиш керак. Шу сабабли қизимнинг санъат йўлини танламагани менга тушунарли. Тўғри, мени санъатдаги йўлим омадли келди. Бунга сабаб - турмуш ўртоғимнинг санъаткорлиги. Санъатдаги машаққатларни фақатгина санъаткор тушиниши мумкин. Қизимиз Маржона эса Шарқшунослик институтининг журналистика факультетини тамомлаган. Ҳозир болалари билан овора. Бундан-да ортиқ бахт борми... болангнинг боласини камолини кўриш?

21. Энг кучли релакс - набиралар қучоғи. Тўртта набирам бор: бири-биридан яхши. Бир кун кўрмай қолсам, қаттиқ соғиниб қоламан. Набира бошқача бўларкан. Иккита ўғил, иккита қиз бир ерда йиғилса, уйимиз яхши маънода "жиннихонага” айланади. Лекин мен учун бу энг ажойиб, энг ёқимли, энг мароқли ҳордиқ. Улар билан кучга тўламан, завқланаман.

22. Кадрдаги қайноналик. Аслида-ку, Театр ва рассомчилик институтини тамомлаганман. Актёрлик мен учун бегона эмас, шу сабабли ўзимда янги бир қиррани кашф қилишга киришдим. Яқинда "Қайнона-келин” деб номланган комедия жанридаги сериал телеэкранларга чиқади, ана шу бир йиллик лойиҳада бош ролни - қайнонани ўйнаяпман. Билмадим, қанчалар бу роль менга ярашган, аммо ўзим жуда катта қизиқиш билан ўйнаяпман. Ажабмас, ҳазил-ҳузурга тўла бу комедия томошабин учун севимли бўлиб қолса?!

- Сал кам бир соатлик интервью кўз очиб юмгунча ниҳояланди. Шу вақт оралиғида Мавлуда опа камида 5-6та қўшиқни ҳиргойи қилиб берди. Афсус, сиз бу нолаларни эшитмадингиз. Негаки, улар ўта самимий эди. Дарвоқе, Мавлуда Асалхўжаева ўзгача куйлашни ҳам, сўзлашни ҳам, яшашни ҳам билмайди чоғи...

Назира ИНОЯТОВА

Тақдирни қўл билан яратур одам, Ғойибдан келажак бахт бир афсона…»

жанубий — Fri, 15 Nov 2013 18:50:55 GMT

Тақдирни қўл билан яратур одам, Ғойибдан келажак бахт бир афсона…»

Ғафур ҒУЛОМ

Тақдиримиз ўз қўлимизда… Бир қарашда фалсафий фикр, бир қарашда эса оддий. Бугунги қаҳрамонимиз ҳаётида бу оддий ҳақиқат ўз исботини топгандек. Зеро у тақдирини ўз қўли билан безаётган инсон…

— Ишхонамнинг деразаси катта кўча томонда. Ишдан чарчаганимда дераза орқали бахтли дунёни кузатаман. Эрталаб кимдир ишга, кимдир ўқишга шошган. Биров дугонаси, биров жуфти, биров болалари билан етаклашиб юрган. Уларнинг оҳиста ёки шошган қадамларини кўриб, ич-ичимдан ҳавас қиламан. Яна кўзимни қувнатадигани, атрофимдаги бахтли инсонлар мен тиккан кўйлакларни кийиб яна ҳам хурсандек. Уларнинг қувончига, кўркига мен ҳам ҳиссамни қўшаётгандек. Шундай дамлар оёқларимни ҳаракатдан айирган тақдир менга гул қўлни ато этгани учун шукрона айтаман. Гарчи уларнинг қаторида мен ҳам ўйнаб-кулиб юрмасам-да, йўлдошлари бўлмасам-да, атрофимдагиларга кераклигимдан мамнун бўламан.

Туғилганимда оёқларимда ҳеч қандай нуқсон бўлмаган. Балки миттигина чақалоқнинг хасталиги сезилмагандир. Икки ойлигимда чилла тушиб, қаттиқ оғриганман. Баданимга қизил тошмалар тошиб кетгани учун онам бир танишимизнинг маслаҳати билан малҳам суртган. Кейин чиллам қайтган-у, оёқларим ҳеч ҳаракатланмаган. Одатда, қизлар тез эмаклашади, гапиришади, қадам ташлашади. Аммо мен икки ёшимгача ҳам юрмаганман. Илк қадамларимни кутиб чарчаган ота-онам шифокорларга учрашган. Ташхисни эшитгач эса даволатиш мақсадида ҳатто хорижга ҳам олиб боришган. Ҳамма бир гапни айтган: «Қизингизнинг чақалоқлигида чилласи ичига қайтиб кетган. Шу сабаб оёқлари то тиззасигача ишламай қолган…»

Ота-онамнинг мени кўрсатмаган шифокорию олиб бормаган табиби қолмаган. Мен эса тиззам билан эмаклаб ҳаракатланиб, дунё ташвишларидан бехабар юраверганман.

Оилада кенжа фарзандман. Опаларим, акаларим доим менга кўз-қулоқ бўлишган. Оёқларим ишламаса ҳам, жуда тез ҳаракатланганман. Доим эмаклаб ё ҳовлига, ё кўчага чиқиб кетарканман. Худога шукр, ҳозир ҳам шундай тез ҳаракатланаманки…

Отам раҳматлик туманимизнинг кўзга кўринган кишиси эди. Доим эл хизматида бўлган. Опаларимни, акаларимни институтда ўқитди. Онам эса болалар тарбияси, айниқса, мен билан овора бўлиб, ишламаган. Билганим доим кийим, кўрпа-тўшак тикарди. Отам «Дилдора қизим ҳам илм олсин» деб уйга ўқитувчиларни чақириб мени ўқитган. Гарчи тенгдошларим билан мактаб даврининг гаштини сурмаган бўлсам-да, илм олишга иштиёқим кучли эди. Бундан ташқари тўрт-беш ёшимдан қўлимга игна-ип олиб, онамнинг ёнида қўғирчоқларимга кўйлакчалар тикардим. Ўзбек оилаларининг ҳар бирида тикув машина бўлиши табиий ҳол. Бизнинг хонадонимизда ҳам иккита тикув машинаси бўлиб, биттаси янгилигича турарди. Бўйим кичиклиги сабаб оёқ билан ишлашга мўлжалланган тикув машинасининг тахтачасини қўлларим билан босиб ишлатардим. Ўшанда юрагимда тикувчиликка меҳр уйғонган. Кейинчалик «Оёқларим ишламаса ҳам, Худога шукр, қўлларим бут. Нега энди фақат яқинларимга юк бўлишим керак? Менинг ҳам қўлимдан кимнингдир корига яраш келади-ку», дея тикувчиликни ўрганишга қарор қилдим. Олдинига онам эски кўйлакларни қайтадан тиктирди. Кейинчалик матоларни ишониб топшира бошлади. Қўлим анча келишгач, бошқа тумандаги малакали тикувчига шогирд тушдим. Касбимга меҳрим туфайли ойлаб ўша кишининг уйида яшаб, тикувчилик сирларини ўргандим. Мақтаниш эмас, ўн саккиз ёшимда туманимизнинг энг олд тикувчилиларидан бири эдим. Уйимизда ҳар куни мижозлар. Улар билан гаплашиш ҳаёт ташвишларидан чалғитарди. Кимдир тиккан кўйлагимни кийиб, ўзини кўзгуга солиши, гир айланиб қувонишлари менга қувонч бағишларди. Кейинчалик яқинларимнинг қизлари, қўни-қўшнилар тикувчиликни ўрганишни истай бошлашди. Шу билан шогирдларимга ҳунаримни ўргатишга киришдим. Нафақат туманимизда, вилоятимизда «Дилдора тикувчи» бўлиб танилдим. Энди одамлар менга ачиниб эмас, ҳавас билан қарашарди. Неча-неча қизларнинг келинлик сарполарини тикдим. Аёллар тўй-тантаналарга кийиш учун либослар буюртма қилишади. Бошқаларга бу оддий туюлиши мумкин, лекин қувончли кунларида айнан сизнинг қўлингиз билан тикилган либосни кийишни исташларининг ўзи катта бахт!

Тўрт йил олдин акам хусусий маиший хизмат кўрсатиш шохобчасини ишга туширди. Ўшанда «Синглим, сенга битта кичикроқ цех очиб бераман. Ҳам қизларни ўқитасан, ҳам тикувчилик билан шуғулланасан», деди. Бу таклифдан бошим кўкка этди. Энди мен хусусий тадбиркорга айланаман! Ўз бизнесим бўлади!

Мана, кичикроқ цехга бошчилик қилиб келаяпман. Давлатимиз томонидан бугун хусусий тадбиркорларга кенг имкониятлар яратилган. Шулардан фойдаланиб, элнинг хизматига яраяпман, ўз севган ишим билан шуғулланаяпман.

Менга нима куч бағишлайди? Мижозларимнинг кўнглидагидек либос тиксам, янада илҳомланаман. Шунчаки қўлимга игна тутмайман, бор меҳримни бериб либос тикаман.

Оёқларим ишламаса-да, тақдирнинг мўъжисаси билан оёқ ёрдамида ишлайдиган тикув машинасидан фойдаланаман. Тиззаларим ёрдамида юриб, барча юмушларни ўзим бажараман. Кимнингдир қўлига қараб қолмаганимга шукр дейман. Айрим оёқ-қўли бутунларни кўриб ҳайратланаман. Баъзи соғлом аёллар қайнонасининг хизматини қилишни катта муаммо деб билишларидан ҳайрон қоламан. Инсон ўз тақдирини ўзи яратади. Фақат ҳаётнинг ранг-баранг, чиройли бўлиши ўзига, феъл-атворига ва меҳнатига боғлиқ. Оёқларимнинг ишламаслиги бу бир синов. Иродам, интилишим билан шу синовга енгилмай келаяпман. Ёшим ўттиз бешга яқинлашиб қолди. Ўттиз беш йиллик умримдан мамнунман. Келажакдан умидларим, орзуларим кўп. Ҳали бундан катта ишларни амалга оширишни режалаштирганман. Ҳаётнинг барча неъматларидан, имкониятлардан фойдаланиб яшашни истайман. Ҳар бир дақиқамни қизлар, аёллар, онахонларнинг қувончлари учун сарфласам дейман. Чунки уларнинг бахтли чеҳрасидан куч оламан.

Шоира ШАГИАҲМЕДОВА

Чимилдиқсиз ўтаётган тўйлар

жанубий — Mon, 28 Oct 2013 08:21:32 GMT

Чимилдиқсиз ўтаётган тўйлар

Маконига содиқ ўрдаклар

Бир пайтлар ўғилларимиз қизиқиб ўрдак боққанди. Йигирматача паррандадан ўлиб-нетиб, сўйилиб кетиб, охири бир жуфт она-бола ўрдаклар қолишганди. Шу жониворларни уйимиздан анча наридаги дала ҳовли хизматчисига қопга солиб бериб юбордик. Хизматчи кўп ўтмай ўрдаклар йўқолиб қолганини айтди. Эҳтимол, бу маҳалладаги шўх болаларнинг ишларимикин, деган тахминда эътибор бермадик.

Шу гапдан кейин орадан бир ҳафталар ўтиб, шом чоғи дарвоза томондан "ғо-ғо"лаган овозлар эшитилди. Ёпиқ эшикни очгани бориб, не кўз билан кўрайликки, ўзимизнинг она-бола ўрдакларимиз остонада "эшикни очинглар, биз келдик!" дегандек басма-бас сайрашарди.

Уларнинг ранги рўйи афтодаҳол, патлари юлинган, озиб-тўзиган, гўё олис йўл юриб ҳориган йўловчига ўхшарди. Эшикни очишимиз билан тўғри катаклари томон учиб-югуриб кетишди.

Жуда ҳайратда қолдик. Оддий тилсиз, онгсиз парранда учун туғилган (яъни тухумдан чиққан) яшаган, туз тотган гўшаси - ҳовлидаги икки метрли тўр симли катакчаси шунчалар азиз бўлса! Аслида у ёқда ҳам шароитини созлаб бергандик. Шунга қарамай, она-болалар бир ҳафта мўлроқ йўл юриб, излаб-қидириб, йўллардаги "ҳужумларни" енгиб, кўз очиб кўрган маконларига етиб келишибди.

Боқаётган ит ёки мушукларидан безор бўлган эгалари ҳайвонларни узоқларга олиб бориб ташлаб, адаштириб келганларини биламиз. Орадан кўп ўтмай бу вафодор жониворларнинг яна ўз "уйларини" топиб келганларини ҳам кўп эшитганмиз. Айтишларига қараганда, ит-мушуклар ўз уяларини кечаси осмондаги юлдузларга қараб топишар эмиш. Бу макон тушунчаси ҳатто ҳайвонлар, паррандалар учун ҳам ўзгача қадрли эканига далолатдир. Инсонга эса бу борада таъриф-тавсифга сўз етмайди.

Ўз уйим - ўлан тўшагим

Бошқани билмадиму шахсан мен маҳаллага чиқсам ўз уй-жойимни, марказга борсам ўз маҳалламни, Тошкентга ёки бошқа вилоят ё шаҳарга бориб қолсам, она шаҳрим Наманганни устун кўравераман, соғинавераман. Бирор иш баҳона четга, бошқа республикага чиққанда-ку "Ўзбекистон" деган номни эшитгандаёқ юрак томилиб кетаверади.

Бу ватанпарварликми ё юртпарастлик! Аммо шуниси аниқки, қанчалик кенгроқ доирага чиққан сари "Ватан" деган тушунча ҳам шунчалик кенгайиб, қадри юксалиб бораверади.

Тўй     оқшоми    узатилаётган    қиз    янгаларини    хуноб    қилиб, туғишганларининг кўзини ёшлатиб, нечун юм-юм йиғлайди. Буни қизлик оламидан келинлик оламига ўтишдаги қўрқув ва хавотир, ўзга хонадондаги муҳит ва муносабатлардан ташвиш ё ота-онаси бағридан узилиш алами ҳам дейлик. Аммо энг муҳими - булар эмас. Энг муҳими - туғилиб ўсган, киндик қони тўкилган гўшадан узоқлашиш. Ҳар гарди, ҳар бурчаги, ҳар бир туп дарахти, гули, гиёҳи қадрдон, азиз бўлган ота маконидан, кунда меҳр билан супуриб, сув сепадиган ҳовлисидан жудолик қайғусидир.

Дарвоқе, тўй ҳақида. Тўй - инсон ҳаётидаги, жоиз бўлса бир марта бўладиган, энг эсда қоладиган, йигит-қизнинг турмушини бутунлай ўзгартириб юборадиган воқеа. Ота-она фарзанд туғилганидан сўнг узоқ йиллар мобайнида унинг тўйи учун тайёргарлик кўради, орзу-ҳавас қилади. Бу чоғда у умр бўйи йиққан-терганини сарфлаб эл олдига дастурхон солади.

Дунёда ўзбекнинг тўйичалик чиройли, гўзал тўй бўлмаса керак, фикримча. Совчиликдан бошланадиган бу тантана тўйдан олдинги ва кейинги урф-одат ва расм-русумлар, баъзан биз танқид қиладиган оворагарчилик ва дабдабага бой бўлса-да, ер юзидаги ҳеч бир халқда учрамаслиги аниқ.

Никоҳ тўйининг рамзи

Тўғри, ўнта одамни бир стол атрофига ўтқазиб, қадаҳ уриштириб икки соатда ўтадиган тўйлар ҳам кўп. Лекин бизники бошқача. Никоҳ оқшоми деганда ҳатто эллик йил бирга яшаб қўйган бобо-ю момоларимизнинг ҳам қалби бир энтикиб қўяди. Оналаримизнинг сочига оқ, юзига ажин тушса-да, чимилдиқда айтилган дил изҳорлари қулоқлари остида ширин тушдай хотира бўлиб шивирлайверади.

Давлатнинг ўз рамзи - герби ва байроғи бўлганидек, чимилдиқ никоҳ тўйларининг рамзига ўхшайди худди. Бошқа туркий халқларда қанақа аҳамиятга эгалигини билмадиму, аммо ўзбекнинг никоҳида бу одатнинг нуфузи баланд. Айримлар ҳақида "чимилдиқ кўрмаган" дея маломатли, тўғрироғи иснодли сўзларни ёки "чимилдиқ кўрмай кетди" деган афсусларни эшитиб қоламиз. Биринчисида ўз шаънини бўлғаган қизлар назарда тутилган бўлса, иккинчисида уйланиш насиб этмай бир сабаб билан эрта хазон бўлган йигитлар ҳақида гап боради. Шу икки иборадан ҳам чимилдиқ миллатимиз ҳаётида ор-номус, ғурур ва шаън, қадр-қиммат туйғуларига йўғрилиб кетганини сезиш мумкин.

Ўзингиз ўйланг, никоҳ тўйида биргина чимилдиқ билан боғлиқ қанча нозик расм-русумлар бор. "Оёқ босиш", "писта чақиш", "ширин чой ичиш", "ойна кўрсатиш" цингари сирли ва сеҳрли урфлар яна қайси элу элатда бўлиши мумкин.

Дунё гўзал, ранг-баранг ва қизиқарли бўлиши учун турфа мамлакатлар, миллатлар, дин ва тилларга бўлинганлиги шубҳасиз. Бўлмаса бир осмон остидаги бутун ер юзи халқларини бир миллат ва бир эътиқодга бўйсундириб қўйиш Аллоҳ таоло учун қийин эмас эди.

Ҳар бир онгли инсон ота-боболари дину диёнатига, урф-одат ва анъаналарига содиқ қолади. Ўз миллатининг гуллаб-яшнаши, равнақ топиши, ўзга халқлар ичида энг илғор ва пешқадами бўлиши учун ҳаракат қилади. Охир оқибатда ўзидан насл зурриёт қолдирадики, умр бўйи йиққан миллий, руҳий ва моддий-маънавий бойликларига муносиб меросхўр, шунингдек, бу хазинани кўпайтирувчи, ривожлантирувчи, уни янада бойитувчи бўлсин деб. Чунки, дунё азалий рақобат майдони. Ким кимдан ношуд, ожиз, нотавон бўлса у ўшанга тобе бўлади. Тобе одамнинг шахсияти, ўзлиги эса аста-секин ўлиб бораверади.

Муҳаббат ниқобидаги беҳаёлик

Талабалик йилларимизда айрим ўзига бино қўйган қизларнинг бири афғон, яна бири ҳатто қора танли бўлган чет эллик бой йигитлар билан "дўстлшганини" кўрганмиз. Муҳаббат ниқоби остидаги, аслида пул учун бўлган бу яқинликдан биз жирканардик, ўша ҳамюрт қизларимиздан нафратланганмиз. Ваҳоланки, бу атиги бир-икки йиллик муносабатлар эди холос.

Қонун бузилмаяпти, лекин...

Қайси қизнинг қай йигитга кўнгил қўйиши, қаерга турмушга чиқиши - бу унинг ихтиёри. Бу борада ҳеч қандай қонуний чеклов ҳам йўқ. Лекин ёзилмаган қонунлар бор... Миллий ғурур, ифтихор деган улуғ туйғуларни фақат қалбдан ҳис этиш керак. Ўзбек қизларининг Кореяга турмушга чиқаётганларидан яқинда ажаблангандик. Эндиликда бундай ҳолатни эшитавериб, қулоқларимиз ҳам ўрганиб қолди. Чамаси... кўникдик. Фақат охири бахайр бўлишидан умидвормиз.

Коллежлардан бирида рус тили ва адабиёти фани ўқитувчиси бўлиб ишлайдиган танишим бир воқеани ҳам кулиб, ҳам афсус билан айтиб берди.

- Давлатобод даҳасида яшайман, - дейди у. - Кўп қаватли уйимизда Н исмли хулқи ҳавас қилиб бўлмайдиган қиз ота-онаси билан яшарди. Ғирт бекорчи бу қиз қачон қараманг бўяниб, ўтган-кетганга гап отиш, бемаза- чучмал музикаларни баланд қилиб қўйиб, асабларни эговлаш билан овора эди. Бир куни ишдан келаётсам йўлакда ўтирган қўшни аёллар Н нинг никоҳ тўйи бўлаётганини, мени ҳам кафега тўйга таклиф этганини айтишди. Хурсанд бўлдим, ўзидан тиниб-тинчиб кетсин илоҳим. Хайрият қулоғимиз тинчиб қоларкан, дедим. Ҳайрон бўлганим - Н Кореяга, корейс йигитга турмушга чиқаётган эмиш, қандайдир воситачилар кўмагида.

Куёв гангиб қолди

"Кўксу" ресторанида икки соатча 20-30 чоғли одам иштирокида тўй бўлди. Куёв ҳақиқатдан хам корейс, ёши тахминан 40-45 лар атрофида. Ўтиришдан сўнг келинни Тошкентга кузатиш чоғида Н нинг онаси фарёд солиб қолди:

- Войдод, менинг қизим чимилдиққа кирмай кетадими?

Аёллар куёв-келинни квартирага олиб келиб, хонанинг бир бурчагига чимилдиқ тутишга уринишди. Келинни киргизишди. Тил билмас куёвни туртиб-суртиб чимилдиққа киришга ундашди. Бечора ҳайрон: кўзи аланг- жаланг, нима дейишни, нима қилишни билмайди, ҳеч кимнинг сўзини тушунмайди. Бўлди кулги, бўлди томоша. Аммо бу кулгу қанчалар аччиқ эканлигини ўша ердагилар англамаётгани янада аламли эди.

Дунёдаги фан-техника тараққиёти мамлакатларни мамлакатлар билан, сарҳадларни сарҳадлар-ла, ҳаттоки, дилларни дилларга яқинлаштирди. Биргина параболик антенна орқали бутун жаҳон тасвири, воқеа-ҳодисалар кичкина хонадонингизда намоён. Компютерни пухта ўзлаштирган, тил билган, ўқимишли ўзбекойим қизлари дунёнинг нариги бурчагидаги ҳамфикр тенгдош йигитлар билан интернет орқали танишиб, дўстлашиб, севишиб турмушга чиқа бошладилар. Уларнинг аксарияти   ривожланган мамлакат - жанубий Корея йигитлари эди. Шоҳидларнинг гувоҳлик беришича, буларнинг ҳаёти бирмунча мустаҳкам пойдевор асосига қурилган.

Ақлан, маънан ва жисмонан гўзал ўзбек қизлари бора-бора корейс йигитларининг қизиқишини орттирган. Ўзларида уйланиш, қиз танлашда кўплаб муаммоларга учраётган "Жун Санг"лар Ўзбекистоннинг сулувларига уйланиш ҳаракатига тушиб қолдилар. "Ҳам арзон, ҳам сифатли" дегандай...

Тез орада бу соҳада расмий-норасмий идоралар фаолияти ҳам бошланди. Интернет орқали суратлар юбориш, танишувлар йўлга қўйилади. Воситачилар ишга солинади. Ва бу ҳолат уч-тўрт йил ўтмай кенг ёйилди. Гўё у ёқда нақд жаннат ё олтин тоғ кутиб тургандай айрим қизлар, ёш жувонлар, ҳатто ота-оналар ҳам шошиб қолишди.

Мен қўрққан савол

- Бу каби воқеалар бизнинг туманимизда ҳам бўлиб турибди, -дейди Тошбулоқ саноат касб-ҳунар коллежи ўқитувчиси, "Шуҳрат медали соҳибаси Муҳайёхон Эшонқулова. - Одатда бунақа тўйларга бизларни таклиф этишмайди. Орқаваротдан эшитиб қоламиз. Нафақат иқлими-ю шарт- шароити, балки тили, дини, миллати бутунлай бегона йигитга узатилаётган қизлар, уларга розилик бераётган ота-оналар фақат бугунги кунни - оёқлари остини ўйлашяпти. Орадан тўрт-беш йил ўтгач, ишончим комилки, улар адашганларини тан оладилар.

- Мен бир нарсадан қўрқаман, - сўзида давом этади Муҳайёхон. -Талабаларга тарих, ҳуқуқ, миллий истиқлол ғояси фанларидан сабоқ бераман. Уларга тинимсиз равишда ватанпарварлик, юртга садоқат, миллатга муҳаббат ҳақида гапираман. Бирор зийрак ўқувчим: "Опа, сиз шунақа дейсизу, нега фалончи, пистончилар Ватанимиздан узоққа, корейс йигитларига ихтиёрий равишда эрга тегиб кетяпти?" -   деб савол бериб қолишидан хавотирдаман.

Муаллиманинг ташвишланиши бежиз эмас.

Масъул кишиларнинг фикрича, Кореяда ҳам ўзбекистонлик келинчакларнинг сараги саракка, пучаги пучакка ажрабди. Таҳлилларга кўра, Намангандан олиб кетилган қизлар бошқа вилоятлардаги келинларга қараганда ўзининг шарм-ҳаёси, одоби, тарбияси билан тарозини босиб кетибди. Шунга кўра, энди корейс жаноблар асосан Намангандан қиз ахтаришаётган эмиш. Бу эса - ҳам яхши, ҳам ёмон.

Бу орзуми ё хомхаёл?

Кўрганларимиз, эшитганларимиздан шундай хулоса қилиш мумкин. Хорижни ҳавас қилганлар ё муҳтож оиладан бўлган қизлар ёки "бахти" келишмай эрдан ажрашган, кўпроқ енгил йўлни танлаган ёш жувонлар. Биринчи ҳолат-ку тушунарли: чет элга бўлса-да, бели бақувват, бой йигитга тегиб, оиласидаги ночорликдан қутулиш.

Иккинчи ҳолат эса ҳақиқатга тўғри келмайди. Ўз юртида бир йигитнинг этагидан маҳкам тутиб, сабр-тоқат қилиб ҳалол-пок ҳаёт кечиришга кўнмаган аёл олис ва бегона юртда ўзга дунё кишисининг кўнглини топиб, кўзига қараб яшай олармикан?!

Уларда осон эмас

Қолаверса, корейс халқи турмуш тарзи, ахлоқ-одоби меъёрлари, келинлик бурчлари бизникидан қаттиқроқ бўлса борки, асло енгил эмас. Корейс йигитлари аёл хиёнатини кечирмайдилар, ёлғонни ҳазм қилолмайдилар. "Нима қилиб бўлса-да, тегиб олиб, у ёғига ўзим билганимча яшайман" деган "афиристкалар" янглишадилар. Кўп ўтмай ўзларининг шармандалари чиқиб юрт, миллат шаънига салбий таассурот туғдирганлари қолади холос. Бунга мисоллар ҳам бор.

Урф-одат, турмуш тартибларида ҳам бутунлай биз учун бегона қоидаларга амал қилинади. Масалан, бизда таом еб бўлгач, кекириш ёмон одат ҳисобланмайди. Уларда эса аксинча, энг хунук одобсизлик белгиси бўлиб, дастурхон устида беихтиёр "ҳиқ" деб юборганни кетига тепиб ҳайдашдан ҳам тоймас эканлар.

Буёғи нима бўларкин?

Давлатобод даҳасида Дилноза исмли йигирма беш ёшли жувон билан танишдик. У шаҳар маҳалласида туғилиб ўсган. Бамаъни оилада улғайган. Мактабни тугатибоқ ота-она ихтиёри билан турмушга чиққан. Фарзанд кўрмаган. Ўзининг айтишича, қайнонаси кун бермагани сабаб ажрашиб кетган.

Ота уйига қайтиб келган қиз улар измига бўйсунмай қўяди. Аллакимларнинг таъсири, ўзининг "энгиллиги" боис "кўчага чиқиб кетади". Микрораёндаги кўп қаватли уйларнинг биридан паноҳ топади.

Дилноза ўзи, ота-онаси ҳақида гапиришни истамади. Кейинги ҳаёти ҳақида ҳам бировга "ҳисоб" бериш нияти йўқ.

Тошкентга борганида Юлдуз исмли аёл билан танишиб қолади. Юлдуз ўзига ёққан бир нечта қизларнинг, жумладан, Дилнозанинг ҳам суратини интернет орқали хорижга жўнатиб юборади. Кореядан жавоб келади. Дилнозани ёқтирган йигитнинг Тошкентга фалон куни келиши маълум этилади. Бу 33 ёшли, аввалги турмушидан ажрашган, қизнинг айтишича, банк бошлиғи (?) бўлиб ишлайдиган Ху Ван Сок экан.

Улар Тошкентда учрашишади. Йигитга қиз маъқул тушади. Қизга эса бунинг унчалик аҳамияти йўқ. Таржимон орқали тил топишган келин- куёвлар уч кун ўтиб, ФҲДЁ бўлимида рўйхатдан ўтишади. Сўнгра Тошкентдаги ресторанлардан бирида 30 чоғли одам билан туйни нишонлашади.

Шундан сўнг келин-куёв тўрт кун меҳмонхонада яшашади. Кейин эса куёв Сеулга кетди, келин Наманганга қайтди. Орадан маълум муддат ўтгач келин виза билан у ёққа - Кореяга чақиртирилди. Бир ой яшаб, нимагадир яна ўз юртига қайтиб келди.

Дилноза бунинг боисини айтгиси келмади. Эрини, у ёқдаги шароитларни мақтайди. "Виза келса яна кетаман", - деяпти-ю ниманидир яшираётгани сезилиб турибди. Кўнглимиздан "Аҳмоққа Косон бир тош экан- да" деган нақл кечади, ойига Сеулга бориб келиш осон бўлмаса керак ахир? Ҳай, майли, буни вақт кўрсатади.

Тенги-тенги билан эмасми?

Расмий идораларнинг маълумотига қараганда 2006-2007 ва 2008 йилларда ўзбек қизларининг, жумладан наманганлик хонимчаларнинг Жанубий Кореяга турмушга чиқишлари авж олган. Узатилаётганларнинг 90-95 фоизи ҳали ҳаётни яхши билмаган ёш қизлар. Бир нарса кишини ташвишга солади. Қизларимизга харидор куёвларнинг ёши 35 - 50 ёшларгача...

Баъзиларнинг ёшларида худди ота-боладек тафовут бор. Савол туғилади: орадаги шунча фарқ билан икки инсон бир-бирини тушуниб умрбод турмуш қуриб кета олармикан? Дунёқарашларида ер билан осмонча айрилик бунга халал бермайдими? Мабодо, у ердан турмуши бузилиб келса, қизларимизга бу ерда ақли расо, тузукроқ эркак уйланармикан? Ўзбек ва корейс омухталигида бино бўлган фарзанд кимни кўпроқ тан олиб, қайси миллатга содиқ қоларкин? Бу каби саволларга тўрт-беш йилдан сўнг аниқ жавоб топиш мумкин Айтинг-айтинг, алланималарнинг иштаҳаси билан хорижлик куёвни кўнгли тусаган ҳамюртларимиз йиллар ўтиб афсус ва пушаймонлар алангасида ёнишмаса бўлди.

Авваллари кўп эшитардик. Бир қизнинг ўз қишлоғи ё шаҳри қолиб, нариги қишлоқ ё шаҳарга узатилиши ўша ерлик йигитларнинг ғурурига шикаст етказган. Тўйда куёвнавкарларни тузуккина сийлаб ҳам жўнатишган. Ёки водийлик талаба қизга гап отиб қолган жанублик йигит албатта сиқувга олинган, баъзан калтакланган ҳам...

Хўш, қўшниси, ҳамқишлоғи бўлган қизни жуда олис юртга, тили, дини, миллати бошқа одамга ихтиёрий тегиб кетаётганига бугунги йигитларимиз қандай муносабатда бўлмоқдалар? Ёки улар ҳам ўтакетган "демократ" бўлиб кетдиларми?

Нозимжон Жабборов, компютер мутахассиси: Шахсан мен бу қизларнинг тутган йўлини ёқламайман. Ҳозир билинмаслиги мумкин. Орадан йиллар ўтиб, ёши улғайганда она-юрт, туғишганлар соғинчи қаттиқ сезилади. Моддий жиҳатдан қанчалик тўкис яшамасин, соғинч дардига ҳеч нима малҳам бўлолмайди.

Яқинда Корея телевидениеси орқали худди шу мавзудаги бир кўрсатувни кўриб қолдим. Кореялик мухбир айнан наманганлик келин билан суҳбат қиляпти. Туғилган Ватани, ота-онаси, қариндошлари, болалиги, яхши кўрган таомлари ва бошқалар хусусида. Шундан сўнг қизга туғилган ва яшаган шаҳри, кўчалари, таниш, қадрдон жойлари акс этган видео тасвирни қўйиб берди. Қиз фақат йиғларди. Ваҳоланки, унинг ҳаёти ёмон эмас экан. Фақат бемисл соғинч, афсус ёшлари зоҳир эди унинг кўзларида.

Ёқубжон Қурбонов, тадбиркор: Ўзбекларнинг туркий халқлар билан қудалашуви тарихдан маълум. Уруш йилларида, кейинчалик ҳарбий хизматдан йигитларимизнинг баъзан рус қизларини олиб келиб уйланишига ҳам кўниккан эдик. Аммо айнан Кумушойим ворисларининг корейс йигитларини маъқул кўраётганлари кишини нафақат ажаблантиради, балки миллий, диний ғурурини камситади. Масалан, мен синглим ё қизимнинг ҳеч қачон шунақа олис мамлакатга турмушга чиқишига йўл қўймасдим. Бу борада ота-оналар, ака-опаларнинг ҳам масъулияти сусайганга ўхшайди.

Яна энг муҳими, Ватанга муҳаббат динга эътиқод цингари мустаҳкам, собит бўлиши зарур. Икковиси бир-бири билан чамбарчас боғлиқ. Ўзингиз ўйланг, корейс-ўзбек никоҳидан туғилган бола қайси динга эътиқод қилиши мумкин. Бу борада ота-она ўртасида ихтилоф чиқмайди, деб ким кафолат беради?!

* * *

Хулоса чиқариш ҳар кимнинг ўзига ҳавола. Ватандан олисда Ватанга зорлик душманнинг ҳам бошига тушмасин.

Рислиқхон Мажнунова, журналист
Наманган шаҳри

П. С. Муаллиф жамиятимизда илдиз ота бошлаган жиддий муаммони қаламга олганлар. Масалани ҳар томонлама таҳлил этишга уринган ва бунга эриша олган куйинчак ижодкоримизнинг фикрларига қўшимча қилишни истардик. Аксарият ўзбек қизларининг бугун ўз миллатдошларини, диндошларини эмас, балки бошқа миллат ва ғайри дин вакилларини умр йўлдоши сифатида маъқул кўраётганлари чиндан ҳам оғриқли муаммо. Кимлардир буни – кўнгил иши, дер... Ватан ва миллат тушунчаларини англаб етмаганлик, ғофилликни сабаб билар. Бунинг ортида бой-бадавлат, бекаму-кўст яшаш истаги ҳам кўпроқдир, эҳтимол. Нима бўлганда ҳам ўзини, ўзлигини билган, англаган одам бундай хатоларга йўл қўймайди.
Дарвоқе, ижодкоримиз қаламга олганлари – мавзунинг диний томонини назардан қочирибдилар. Шариатга кўра, мусулмон эркаклар аҳли китоблардан – насроний ёки яҳудий динига мансуб аёлга (мажусий, бутпараст, оташпараст аёлларга эмас) уйланишлари мумкин. Аммо муслима аёлнинг бошқа динга мансуб кишига турмушга чиқиши мумкин эмас. Агар муслима аёлга уйланишни истаган эркак Исломни қабул қилса, шариатда бундай никоҳга рухсат берилган. Никоҳ остонасида турган қизларимиз ҳамда уларнинг ота-оналари буни назардан қочирмасалар ва дин уламолари мазкур мавзуга ўз муносабатларини билдирсалар айни муддао бўларди.

фавқулодда дарз

жанубий — Mon, 28 Oct 2013 07:30:07 GMT

Лола Каримова-Тиллаева: "Матбуотда мени "диктаторнинг қизи" дейишлари шахсиятимга оғир ботади"

Сўнгги янгиланиш 25 сентябр 2013 - 15:37 GMT
Facebook
Twitter
Google+
БЎЛАШИШ
Дўстингизга йўлланг
Чоп қилиш
Лола Каримова-Тиллаева Ўзбекистоннинг ЮНЕСКОдаги элчиси
Ўзбекистон Президенти Ислом Каримовнинг кенжа қизи Лола Каримова-Тиллаева Президент оиласи бўйлаб кетган фавқулодда дарз ҳақида илк бор очиқча гапирди.
Ғарб ахборот воситалари орасида илк бор Би-би-си Ўзбек хизматига берган шарҳларида Каримова-Тиллаева хоним ўз опаси Гулнора билан 12 йилдан бери гаплашмаётганини айтган. Шу билан бир қаторда у ўз отаси бошқарган ҳокимиятнинг энг зиддиятли сиёсий амалларидан ўзини масофалантирган.

Яна ушбу мавзуга оид

Лола Каримова-Тиллаева жавобларининг аҳамияти нимада?

Алоқадор мавзулар

Ўзбекистон
Каримова-Тиллаева хонимлари Би-би-сига юзма-юз интервью беришдан бош тортган, бироқ ёзма тарзда берилган барча саволларга жавоб беришга кўнган.
Би-би-си Ўзбек хизмати электрон почта орқали унга ўн саккизта савол юборган ва айни шу тарзда бу саволларга жавоб олган. Каримова-Тиллаева хонимлари қўшимча саволларга жавоб беришдан бош тортган, шу туфайли, ҳамда бевосита мулоқот юз бермаганлиги учун, журналистларимиз унинг шарҳларини қўшимча саволлар ила тергаш имконидан маҳрум бўлишган.
Би-би-си учун материални бу йўлда чоп этиш одатдан ташқари ҳолдир. Бироқ муҳаррирлар орасида юз берган батафсил муҳокамалар натижасида биз Лола Каримова-Тиллаева хонимларининг шарҳларини тўла тарзда босишга қарор қилдик. Бунга материалнинг нодирлиги, ундаги мазмуннинг оммавий қизиқтириш салоҳияти, ҳамда Ўзбекистон ва минтақадаги ўқувчиларимиз учун аҳамияти асос бўлди.
Қуйида ўзаро ёзишманинг тўла версияси билан танишинг:
Би-би-си: Нима учун Rue89 нашри устидан маҳкамага шикоят қилдингиз? Бу билан нимани исботламоқчи эдингиз? Бу қадамингиз тўғри бўлган эди деб ўйлайсизми?
Каримова-Тиллаева: Саволингизга жавобимни ушбу француз нашрига қарши шикоят қилишимга асос бўлган шарт-шароитларни изоҳлаб беришдан бошлашни истар эдим. Туҳмат ва бўҳтон аломатларини, менинг фикримга кўра, ўз ичига олган Rue89 мақоласи Алцгеймер касаллиги билан оғриган беморларнинг Ницца шаҳри яқинидаги касалхонаси қурилиши учун маблағ тўплаш мақсадида 2009 йил апрелида ўтказилган хайрия тадбиридан сўнг чоп этилган эди. Мазкур тадбирнинг бош ташкилотчиси Клод Помпиду жамғармаси эди. Бу жамғармага бугунда ҳам Францияда чексиз обрў ва ҳурматга сазовор бўлиб келаётган Бернадетт Ширак хоним - собиқ президент Жак Ширакнинг рафиқаси раҳбарлик қилади. Тадбирдан аввал мен билан суҳбатида Ширак хоним улар мазкур лойиҳа учун ҳали ҳам ҳомийлар излаётганини айтди ва мен, ўз навбатида, бу ташаббусни қўллаб-қувватлаб, ушбу хайрия тадбири доирасида ўзбек санъат усталари кўргазмаси ва кеча уюштиришга қарор қилдим. Бу ерда таъкидлаш муҳим бўлган жиҳати шуки, мазкур тадбирга келган барча иштирокчилар авваламбор Ширак хонимга бўлган ҳурматлари ва Францияда Алцгеймер хасталиги билан оғриган беморлар касалхонаси қурилиши учун маблағ тўплашдек олийжаноб мақсадни кўллаб-кувватлаш учун келдилар. Ва, табийки, мен гўёки актриса Моника Белучига бу тадбирда икки соат иштирок этиши учун ақлга сиғмайдиган миқдорда пул тўлаганим борасидаги айбловлар - абсурд. Мен вазиятни ва ҳозирги вактда кўп инсонлар учун замон қанчалар осон эмаслиги ва кўпчилик ўз оилаларини боқиш учун қанчалар оғир меҳнат билан пул топишаётганларини жуда яхши тушунаман, ва шундай экан, шахсан мен учун бундай даъволар ҳақоратлидир. Масаланинг айни шу жиҳати шу тарзда жавоб беришимга ва бу нашр устидан шикоят қилишимга асосий сабаб бўлди. Rue89 нашрига қарши шикоятим борасида очилган маҳкама иши энг қизиган вақтида оммавий ахборот воситаларининг эътибори асосан гўёки мен ўз отамга нисбатан "диктатор" сўзи қўлланиши туфайли арз қилганимга қаратилган эди. Мана шу ерда мен бир аниқлик киритишни истар эдим - мен бу сўзнинг нақадар ҳаққоний ё ҳаққоний эмаслигига қарши арз қилганим йўқ эди, чунки яхши тушунаманки бу сиёсий термин. Оммавий ахборот воситалари, ҳеч шак-шубхасиз, ўз нуқтаи назарлари ва ўз фикрларига эга бўлишдек ҳуқуқга эгадирлар. Лекин, мен ҳақимда матбуотда гапира туриб, мени фақат "диктаторнинг қизи" деб тилга олишлари менинг шахсиятимга оғир ботади. Ҳар бир инсон бу дунёга келар экан, шахс сифатида қабул қилиниш, ўз шахсий фазилатлари, қилган ишлари, қарашлари ва босган қадамларига қараб баҳоланиш ҳуқуқига эга. Мен нашр устидан шикоят қилиб, тўғри йўл тутдим деб биламан. Ўзимни матбуотдаги бўҳтонлардан ҳимоялаш билан мен ҳар қандай инсонда бор ҳуқуқдан фойдаландим. Биламан, кўп ҳолларда бир жойга борсам менинг номим хонага ўзимдан олдин кириб келади, аммо, мени ўз фикри, тамойиллари, дунёқараши ва жаҳонда содир бўлаётган воқеаларга ўз муносабати бўлган шахс сифатида кўришларини истардим.

Бойлиги ҳақида

"Швейцариядаги бойларнинг қайси қаторига қўшишаётганларини кўриб ҳайрон қолганмиз ва бугунгача турмуш ўртоғим билан бу борада ҳазиллашиб келамиз. Ишончим комилки, бизга бошқаларнинг даромадини қўшиб ёзишаяпти."
Би-би-си: Нима учун мазкур маҳкама иши давом этаётган даврда сукут сақлаб келдингиз ва энди гапиришга рози бўлдингиз?
Каримова-Тиллаева: Мен у вақтда саккиз ойлик хомиладор эдим. Ўзиминг ва фарзандимнинг соғлиги мен учун муҳимроқ эди. Мен можароларни ҳуш кўрмайдиган инсонман, ва бу маҳкама ишига шахсан аралаша оламан деб ўйламагандим. Ундан ташқари, менинг адвокатим маҳкама ва матбуотга менинг нуқтаи-назаримни имкон қадар етказиш йўлида барча ишни қилди, лекин у вақтда бизнинг нуқтаи-назаримиз ҳеч кимга қизиқ эмасди, уни эшитишни истамадилар. Одамлар кўп ҳолларда фақат ўзлари эшитишни истаган гапни эшитишади. Вақти келиб менга қулоқ тутишларини билардим, шундай экан сиз бу саволга қайтганингиздан ва ўз тилим билан ўз нуқтаи-назаримни ёритиш имкони пайдо бўлганидан мамнунман.
Би-би-си: Сиз дипломатсиз - Ўзбекистоннинг ЮНЕСКОдаги элчисисиз. Келгуси сиёсий амбицияларингиз қандай, агар бўлса?
Каримова-Тиллаева: Собиқ совет ҳудудидаги президентлар оилаларининг аъзолари ҳақида гап кетганда, бу савол матбуотда жуда долзарб масала ҳисобланади. Мен сиёсат жуда мураккаб ва масъулиятли иш эканини яхши тушунаман. Шак-шубҳасиз, инсон унга бутун умрини бағишлаши керак бўлади. Ҳозирча мен ўзимни сиёсатчи бўлиб етишишимни тасаввур қилмайман. Мен учун бугунда энг устивор масала бу менинг оилам: турмуш ўртоғим ва фарзандларим.
Би-би-си: Оилангиз ҳақида бир оғиз айтиб беринг.
Каримова-Тиллаева: Турмуш ўртоғим Тимур Тиллаев билан уч фарзандимиз бор: икки қиз ва бир ўғил. Мен ҳаётимда мен учун шунчалар катта дастак бўлган, ҳамда қарашларимиз ва тамойилларимиз мос тушадиган инсон борлиги учун Худодан беҳад миннатдорман. Умид қиламанки, биз Тимур билан ота-она вазифасини яхши бажараяпмиз. Тўнғич қизимиз Марям вояга етай деб қолди. Ўғлим Умар етти ёшда, кенжа қизимиз Сафия эса баҳорда икки ёшга тўлди. Биз учун, ота-она сифатида, энг муҳим вазифа бу фарзандларимизга тўғри йўл-йўриқ кўрсатиш ва уларни мустаҳкам ахлоқий ва маънавий қадриятларга эга инсофли ва камтар инсонлар қилиб тарбиялашдир. Катта бўлганда ким бўлишлари бу уларнинг иши. Мен улар катта бўлганларида бошқалар уларни яхши инсон деб танишларини истар эдим.
Каримова-Тиллаева хоним ўз опасининг президентликка сайланиш имкониятлари катта эмаслигига ишонади
Би-би-си: Бугунда ҳам Ўзбекистон ичкарисида, ва ҳам ташқарисида отангиз - Ўзбекистон президентининг эҳтимолий меросхўри мавзуси кенг муҳокама қилинмоқда. Сиз кимни энг кучли номзод деб биласиз?
Каримова-Тиллаева: Бугунги кунда мавжуд маълумотга асосланиб айтадиган бўлсам, ҳаммага шундоқ ҳам маълум бўлган нарсани айтишим мумкин, холос. У ҳам бўлса, президентлик сайловлари 2015 йилда бўлиб ўтади ва, назаримда, меросхўр ким бўлиши борасида башоратлар қилишга ҳали эрта. Ким келгуси президент бўлиши сайловларда аён бўлади.
Би-би-си: Опангиз - Гулнора Каримованинг президент бўлиб сайланиш имкониятларини қандай баҳолаган бўлардингиз?
Каримова-Тиллаева: Мен унинг имкониятлари катта эмас деб биламан.
Би-би-си: Опангиз билан муносабатларингиз қандай? Ҳаётда ёки бизнесда рақобатлашасизларми?
Каримова-Тиллаева: Мавжуд бўлмаган муносабатларни тасвирлаб бериш қийин. Мен ва опам бир-биримиз билан 12 йилдан ортиқки мулоқот қилмаймиз. Буни ҳеч қачон яширмаганмиз, ва бундан кўплар хабардор. Кўп йиллардан бери ҳеч қандай алоқамиз йўқ. Орамизда на оилавий, на дўстона алоқалар бор. Савол сўрашингиздан олдин айтмоқчиманки, оилавий маросимларда ҳам кўришмаймиз.
Би-би-си: Нима сабабдан?
Каримова-Тиллаева: Биз мутлақо бошқа-бошқа одамлармиз. Ҳар қандай яхши муносабатлар бўлиши учун дунёқарашлардаги ўхшашлик ёки характерларнинг ўхшашлиги, ёки бир хил қизиқишлар ва одатлар мавжуд бўлиши зарур. Икки инсоннинг қарашларида қандайдир яқинлик бўлиши керак - лекин бизнинг ўртамиздаги муносабатларда бу ҳеч қачон бўлмаган. Биз мутлақо фарқли шахслармиз, ва, эслайманки, болалигимиздан буён шундай бўлганмиз. Ўзингиз тушунасиз, бундай фарқлар йиллар ўтиб фақат чуқурлашиб боради.
Би-би-си: Опангиз ҳақидаги салбий матбуот хабарларига, айниқса ТелиаСонера ширкати билан унинг ўртасидаги бизнес шартномалари борасидаги хабарларга қандай қарайсиз? Ва Ўзбекистон президенти опангиз ҳақидаги салбий маълумотлардан нақадар хабардор?
Каримова-Тиллаева: Опам ҳақидаги ҳамма маълумотни, шу жумладан, ТелиаСонера борасидаги хабарларни ҳам мен хорижий матбуот воситалари, шу жумладан Би-би-си сайтидан оламан. Ўзбекистон президенти булардан нақадар хабардор эканига келсам, менда бу борада ҳеч қандай маълумот йўқ, чунки Ўзбекистонда кўп бўлмайман, йилига атиги 2-3 марта бораман, холос. Отам билан учрашганимда сиёсий масалаларни муҳокама қилмаймиз, ва бу мавзуга ҳам ҳеч тўхталмаганмиз.
Би-би-си: Яқинда отангизнинг саломатлиги ёмонлашгани борасида кўп миш-мишлар тарқалди. Сиз унинг соғлигини қандай баҳолайсиз?
Каримова-Тиллаева: Охирги 10 йил ичида матбуотда отамнинг саломатлиги борасида пайдо бўлаётган хабарлар мутлақо асоссиз ва мутлақо ҳақиқатдан йироқ эканини айтишни истардим. Мен ҳар бир инсонга 75 ёшга етганида менинг отамдек ўзини ҳис қилишини тилаган бўлар эдим. У спорт билан шуғулланадиган инсон, ва эсимни таниганимдан бери отам ҳар доим ўз соғлигига яхши қараган.
Каримова-Тиллаева ўзи учун устивор масала оиласи эканини айтади
Би-би-си: Хайрия фаолиятингиз ҳақида сўзлаб берасизми? Бу сизнинг ташаббусингиз бўлганми ё ҳукуматники?
Каримова-Тиллаева: Мен ҳали талабалик давримданоқ меҳрибонлик уйларидаги болалар ва имкониятлари чекланган болаларга ёрдам бериш соҳасида хайрия фаолияти билан шуғулланишни бошлаганман. Мен бу ҳақида гапиришни унча ёқтирмайман, чунки хайрия бировлар учун эмас, инсоннинг ўзи учун қилинадиган иш. Бир нарсани сездимки, бу ҳақида қанча кўп гапирсанг, ундан шунча кам ҳузур олар экансан. Охирги 11 йил ичида нималарга ўзимни бағишлаганим ва нима билан шуғулланганим ҳақида қисқача айтиб берадиган бўлсам, менимча, аввалига "Сен ёлғиз эмассан" номли менинг илк хайрия ташкилотимдан сўзни бошлашим керак. У 2002 йилда мен у давргача ўзим кўриб, фикр юритиб келган зарурат асосида яратилди. Бу ташкилот ноҳукумат ташкилоти бўлиб, етим болалар ва ота-она қарамоғисиз қолган болаларга ёрдам беради, ва унинг энг асосий мақсади бу болаларга имкон қадар яхши яшаш шароитини яратиб бериш ва уларни таълим-тарбия билан таъминлашдир. Биз меҳрибонлик уйларидаги болаларни уларга зарур бўлган жиҳозлар ва асбоб-ускуналар билан таъминлаймиз, ва бу уйлардаги турмушни яхшилаш учун таъмирлаш ва қурилиш ишларини бажарамиз. Муҳими, бу жамғарма қошида етим ва имконияти чекланган болалар чуқурлашган таълим оладиган ўқув маркази ҳам фаолият кўрсатади. Биз бу ўқув марказида уларга нафақат касб танлашга ёрдам берамиз, балки коллежлар ва университетларга киришга тайёрлаймиз. Биз ота-онаси йўқ болаларга ҳаётда ўз ўринларини топишга, махсус муассасаларни битириб чиққанларидан сўнг касб-ҳунарни эгаллашларига ёрдам берамиз, уларга яшаш учун жой топиб берамиз, ва агар зарурат бўлса, юридик ёрдам кўрсатамиз.
Бир нарса борасида сиз билан ўртоқлашмоқчи эдим - мен Оврўпога 90-йиллар охирларида илк бор сафар қилганимда, имконияти чекланган инсонлар учун жамоат жойларида яратилган шарт-шароитларни кўрганман. Сиз имконияти чекланган одамларни Ўзбекистон кўчаларида кўп кўрмайсиз, лекин бунга сабаб бундай инсонларнинг йўқлиги эмас, балки улар тўлақонли ҳаёт юрғизишлари учун шароитлар чеклангани. Улар кўпгина холларда ўз уйларида ёки махсус эҳтиёжи бор инсонлар учун махсус давлат муассасаларида тўрт деворни ичига қамалиб яшайдилар. Мана шу олган таассуротларим менга ўз юртимиздаги ногирон болаларнинг ҳаётига тегишли тизимни яхшилашга туртки берган. Шу мақсадда 2004 йилда болалар ижтимой мослашуви миллий марказига асосос солинди. Ушбу марказ имконияти чекланган, хусусан болалар церебрал параличи касаллиги билан оғриган, ақлий заиф, нутқий ривожи сусайган, болалар аутизми ва Даун синдроми билан оғриган болаларга тиббий ва таълим соҳасида ёрдам кўрсатади. Марказда барча хизматлар бепул кўрсатилади ва у харакат-таянч ривожланишида муаммолари бўлган болаларни оёққа турғазиш ва реабилитация қилиш йўлидаги энг замонавий асбоб-ускуналар билан жиҳозланган. Биз ўз фаолиятимиз доирасида кўп сонли ёрдамга муҳтож болаларга жарроҳлик амалиётлари ва муолажалар билан ёрдам берамиз. Бизга жуда кўп одамлар мурожат қилишади - болаларнинг оналари, бувилари, опалари, оталари ва акалари. Бу болаларнинг кўпчилигига оғир ва даҳшатли ташхислар қўйилган. Биз ўзимизни ҳеч қандай тарғиб қилмасак-да, бизга мурожаат қилиб келаётган одамлар сони кундан-кунга ошиб бораяпти. Биз нафақат тиббий ва руҳий ёрдам кўрсатамиз, балки болаларни давлат мактабларига жойлаштириш, махсус эҳтиёжи бор болаларга жамиятга қўшилишларида қўл келиши учун таълим дарсликларни ишлаб чиқарамиз.

Исломий радикализм ҳақида

"Мен аҳолининг радикаллашиши сабаблари асосан ишсизлик ва имкониятларнинг йўқлигига бориб тақалади деган қарашга қўшиламан."
Би-би-си: Сиз отангиздан тез-тез ёрдам сўраб турасизми?
Каримова-Тиллаева: Йўқ, шахсан ўзим учун ҳеч қачон ҳеч нима сўрамаганман. Мен фақат бизнинг болалар жамғармамиз фаолиятини олиб боришига рухсат берилишини сўраганман. Чунки, бошида жуда мураккаб масалалар кўп бўлди ва баъзи кучлар бизнинг жамғармамизга тўсиқлик қилганлар. Аммо, хозир ёмонликлар ёдимдан чиққан, яхшиси шуки, биз очилдик ва бизни Меҳрибонлик ва Мурувват уйларига киришимизга рухсат бера бошлашди. Бунинг барчасини ҳозир сўз билан тасвирлаб бериш қийин, лекин энг асосийси шуки, биз мана 10 йилдан ошибди ҳам, ишлаб келаяпмиз. Биз ўз кўзларимиз билан муаммоларга гувоҳ бўлдик, ва уларни ташқарига чиқаришга қўрқмасдан, қадамба-қадам ҳал қилишга харакат килдик. Энг асосий биринчи қадам бу барча болаларнинг рўйхатга олиш, уларнинг саломатлигини аниқ тафсилотини қилиш бўлди, ва бу қадамлар болалар уйларидаги болакайлар парвариши қай даражада эканини очиқлаб берди, кўп камомадлар аниқланди, қаерлардадир ёвузлик ва жиноий бепарволиклар фош қилинди... Бу менинг ҳаётимдаги ўта муҳим бурилиш нуқтаси бўлди, ва бора-бора оиласиз ва ҳимоячисиз болалар билан ишлаш менинг ҳаётий вазифамга айланди. Хайрия фаолияти мен учун энг устивор вазифадир.
Би-би-си: Сиз хайрия фаолиятингиз учун молияни қаердан оласиз?
Каримова-Тиллаева: Мен бунинг учун ўз хусусий маблағимдан фойдаланаман. Қўшимча ҳомийлар дастагини биз жалб қилмаймиз. Оллоҳга эътиқоди кучли бўлган шахс сифатида, мен ўз маблағимнинг бир қисмини закот сифатида ночор одамларга беришни ўз бурчим деб ҳисоблайман.
Президент Ислом Каримовнинг бошқаруви Ғарб матбуотида тез-тез танқид қилинади
Би-би-си: Сиз болалар ҳақида қайғураман деяпсиз. Лекин Ўзбекистон пахта далаларидаги болалар меҳнатига қандай қарайсиз?
Каримова-Тиллаева: Мен ҳар қандай эксплуатация, айниқса болаларнинг эксплуатация қилинишига қаршиман. Мен ўзим уч фарзанднинг онасиман, ва бола ҳақиқий болаликни бошидан кечириши нақадар муҳим эканини тушунаман... Болаларнинг ҳар қандай йўлда эксплуатация қилинишини мен мутлақо қабул қила олмайман. Мен учун бу вазиятни баҳолаш қийин, лекин агар шундай ҳолатлар мавжуд бўлса, бу ачинарлидир. Бу ҳол жаҳоннинг ҳеч қайси мамлакатида юз бермаслиги керак.
Мен тушунаман, балки мен қилаётган ишлар етарли эмасдир... ва ҳатто бир бола ўз хоҳишига қарши қандайдир ишга мажбур қилинаётган бўлса ва ҳуқуқлари поймол этилаетган бўлса, мен буни ўзимнинг шахсий фожиам деб ҳис қиламан. Демак, бу ишга жалб бўлган одамлар ўз масъулиятларини англаб етмайдилар ва ҳамдардлик ё ачинишга қодир эмаслар. Мен ҳар қандай инсон, айниқса болаларга қарши ҳар қандай куч ишлатилиши ё улар мажбуран мехнатга жалб этилишларига мутлақо қаршиман. Мен вазиятнинг нақадар мураккаб эканини тушунаман, ва сизнинг саволингиз ҳозирги вактда мавжуд шароитда янада мураккаб туюлади. Лекин, менинг хоҳиш-истакларим, кучим ё таъсирим ҳар доим ҳам етарли эмас. Мен, она сифатида, болалар таълим олиши, китоб ўқиши керак деб ҳисоблайман... Уларга яхши таълим бериш керак, ва шундагина улар жамиятнинг муносиб аъзолари бўлиб етишадалар ва албатта ўз юрти учун фойда келтирадилар. Яна такрорласам ҳам, айтмоқчиманки, боланинг бола бўлиб қолиши жуда муҳим.

Турмуш ўртоғи ҳақида

"Менинг эрим - тадбиркор, у ҳеч қачон Ўзбекистон сиёсий ҳаётида қатнашмаган. Шунингдек, у ҳеч қачон қандайдир давлат тендерлари ёки давлат таъминоти ишларида иштирок этмаган."
Би-би-си: Сиз аввалги суҳбатларимизда Оллоҳга ишонаман деб айтгандингиз. Лекин, отангиз танқидчилари ўзбек ҳукуматини Исломий экстремизм баҳонаси билан ҳар қандай ҳур фикрни бостириш ва аҳоли устидан қаттиққўл назоратни ўрнатишда айблашади. Сизнингча, ана шу Исломий экстремизм Ўзбекистон ё Марказий Осиё учун қанчалар реал ва жиддий таҳдид?
Каримова-Тиллаева: Шубҳасиз, Марказий Осиёда ва унинг атрофидаги минтақаларда радикал-гуруҳлар ва унсурлар мавжуд, лекин, шунга қарамай, менинг назаримда, жиҳодий ҳаракатларнинг жиддий ўйинчилари ўтган 10 йил давомида кўп жиҳатдан бартараф қилинганлар ё заифлашганлар. Марказий Осиёнинг Афғонистонга яқинлиги, ҳамда Афғонистон ва Тожикистон ўртасидаги заиф ва яхши ҳимоя қилинмайдиган чегаралар туфайли, албатта, келажакда минтақадаги давлатларда вазият беқарорлашишининг катта хавфи бор. Минтақадаги ҳукуматларни Покистон-Афғонистон чегара ҳудудларида тайёргарликдан ўтган асли Марказий осиёлик Исломий жангарилар айниқса хавотирга солади. Америка ва халқаро коалицион қўшинларининг чиқиб кетиши ортидан юзага келадиган хавфсизлик бўшлиғи ҳам Афғонистон ва қўшни мамлакатлардаги вазиятнинг беқарорлашишига етаклаши мумкин. Ва турли ички кучлар, шубҳасиз, пайдо бўлган ички бўшлиқни тўлдириш йўлида чоралар кўрадилар.
Аммо, айни дамда, шуни таъкидлаш керакки, Ислом ўзбек халқининг муҳим ва ажралмас қисмидир. Ўзбек халқи асрлар оша мўътадил Ислом тарафдори бўлиб келган, ва бу, ўз навбатида, бизнинг ўлкамизда турли дин вакилларининг тинч ва аҳил яшаб келишига замин яратган. Мен аҳолининг радикаллашиши сабаблари асосан ишсизлик ва имкониятларнинг йўқлигига бориб тақалади деган қарашга қўшиламан. Бу икки омил аҳоли орасидаги норозиликнинг энг катта манбасидир, ва, ўз навбатида, экстремизм муаммоси билан чамбарчас боғлиқдир. Мен бу масалани куч билан ҳал қилиш мутлақо мумкин эмаслигига қаттиқ ишонаман. Бу муаммонинг осон ечими йўқ. Минтақавий ҳукуматлар айниқса Фарғона водийсидаги радикал кайфиятларни келтириб чиқараётган ижтимоий муаммоларни ечиш йўлида маҳаллий халқ билан фаол ҳамкорлик қилишлари керак. Мактаблар қурилиши, таълим тизими ва касбга тайёргарлик тизимининг сифатини яхшилаш учун кўпроқ маблағ ажратилиши керак, ҳамда иш ўринларини яратиш учун кўпроқ ҳаракат қилиниши керак. Водийдаги сармоя иқлимини яхшилашга жуда катта зарурат бор, ҳукумат янги иш ўринлари яратилиши учун маҳаллий корхоналар ва хорижий ширкатларга йирик дастак бериши лозим. Бу, ўз навбатида, оддий халқни арзирли иш ҳақи билан таъминлайди.
Би-би-си: Швейцария матбуотида сиз Швейцариядаги энг бадавлат шахслардан бири эканингиз хабар қилинган. Британия матбуотида, масалан, сиз 46 миллион долларга уй сотиб олганингиз чоп қилинган. Ўз бойлигингизни сиз қандай баҳолайсиз?
Каримова-Тиллаева хоним пахта далаларидаги болалар меҳнатига қарши эканини айтган
Каримова-Тиллаева: Мен бу борада бошиданоқ муҳим нарсаларни таъкидлаб ўтишни истардим. Сиз жуда яхши хабардорсиз, на мен, ё на менинг турмуш ўртоғим бошқарув идораларида ишлаганмиз. Менинг эрим - тадбиркор, у ҳеч қачон Ўзбекистон сиёсий ҳаётида қатнашмаган. Шунингдек, у ҳеч қачон қандайдир давлат тендерлари ёки давлат таъминоти ишларида иштирок этмаган. Унинг бизнеси пахта, газ, нефть ёки бошқа милиий табиий заҳиралар билан боғлиқ эмас. Унинг бизнеси солиқлар ёки қандайдир божхона тўловларидан соқит қилинувчи давлат имтиёзларига эга эмас, ва Ўзбекистонда фаолият юритаётган бошқа ширкатлардан фарқли ўлароқ, монополия эмасдир. Менинг турмуш ўртоғимнинг бизнеси тўлалигича хусусий маблағ ва сармояларга қурилган, ва бошиданоқ унинг ўзи шу ширкатга асос солган. Унинг бизнесининг ҳеч қачон менинг қариндошларим билан боғлиғлик жойи бўлмаган. Мен оммавий баёнотларни унча ёқтирмайман, лекин бу одамлар билиши керак бўлган муҳим маълумотдир деб хисоблайман. Биз қилган харидларимиз ва харажатларимизга келсак, улар шахсий деб аталишига сабаб шуки, улар шахсан бизга тегишли, холос. Ва табиийки, мен бу маълумотнинг шахсан ўзимда қолиши тарафдориман. Лекин, сиз шундай савол берган экансиз, албатта, бунга жавоб олишни истайсиз. Сиз учун, истисно тариқасида, бу саволга жавоб бераман.
Бизнинг бойлигимиз қандай ҳисоб-китобларга асосланиб баҳоланганини мен билмайман. Айни масалада бизнинг Женевадаги адвокатимиз "Билан" нашрига мактуб йўллаб, бу кўрсаткичлар ҳақиқатдан йироқ эканини айтган. Биз ўзимиз ҳам бизни Швейцариядаги бойларнинг қайси қаторига қўшишаётганларини кўриб ҳайрон қолганмиз ва бугунгача турмуш ўртоғим билан бу борада ҳазиллашиб келамиз. Ишончим комилки, бизга бошқаларнинг даромадини қўшиб ёзишаяпти.
Женевадаги оилавий уйимиз масаласига келсак, бу уй - биз яшайдиган асосий жой, биз Ўзбекистондаги барча кўчмас мулкларимизни сотганмиз. Фақат фарзандларимиз билан Ўзбекистонга сафар қилганда яшаш учун Тошкентда битта квартирамиз бор. Женевадаги уйимиз нархининг 18 фоизини ўз хусусий маблағларимиз билан қоплаганмиз, қолгани эса банк кредити билан қопланган. Аниқроқ айтадиган бўлсам, уйимиз "mortgage", яъни ипотека остида. Менимча, бу катта сир эмас, чунки Оврўпонинг деярли бутун аҳолиси кўчмас мулк сотиб олишда банк кредити хизматларидан фойдаланишади. Бу тажриба Швейцарияда ҳам кенг қўлланилади, чунки бу соҳадаги банк кредити ставкалари паст ҳисобланади ва бу тизимдан фойдаланиш ҳақиқатдан ҳам фойдали.
Би-би-си: Ўзбекистон ичида ва ташқарисида қандай бизнес манфаатларингиз бор? Сизнинг турмуш ўртоғингиз Тимур Тиллаевда-чи?
Каримова-Тиллаева: Менинг ҳеч қандай бизнес манфаатларим йўқ, чунки табиатдан, мен тадбиркор эмасман. Аввалроқ айтганимдек, менинг эрим тадбиркорлик билан шуғулланади. У савдо-нақлиёт ширкатининг ҳиссадори. Женевада унинг катта бўлмаган дўконлар тармоғи бор.
Би-би-си: Болалигингиз ва ўсмирлик йилларингизни қандай хотирлайсиз? Президентнинг қизи бўлиб ўсиш қандай бўлган? Ва отангизнинг маслаҳатлари ва ҳикоялари сизнинг карьерангизга қандай таъсир қилган?
Каримова-Тиллаева: Болалигим Тошкентда ўтган. Оддий болалардек, мен ҳам велосипедда учардим, йиқилиб, тиззам қонаб, яна учаверардим... Қўшнилар билан жуда дўстона муҳитда яшаганмиз. Яхши эслайман, ёши катта қўшниларимиз қаршисига югуриб, юкларини уйларигача олиб бориб қўйишга ёрдам берардик, ҳар доим биринчи бўлиб салом берардик. Ҳозир англаб етаман, ҳаётимдаги кўп муҳим ва тўғри нарсаларга ўша болалигимда асос солинган экан. Шунинг учун, бу давр менинг хотирамда энг ёрқин бир даврдек муҳрланиб қолган. У давр бизнинг халқимиз асрлар оша авлоддан авлодга меърос қолдириб келаётган анъаналар ва қадриятлар - катталарни ҳурмат қилиш, қўни-қўшнилар билан аҳил яшаш ва яқинларга ёрдам беришдек жиҳатлари билан ёдда қолган. Мен ҳеч қачон ўзимни бошқалардан ажралиб турадигандек сезмаганман. Мен тамомлаган Жаҳон Иқтисоди ва Дипломатия Университети менинг альма материм, яъни мени маънавий жиҳатдан шакллантирган маскан, ва у мен учун жуда ёқимли хотира бўлиб қолган. Энг асосийси, мен бу даврдан менга шу кунгача менга яқин бўлиб қолаётган дўстларимни бергани учун миннатдорман.

Биз билан боғланинг

"Ўзбекистон учун жуда муҳим воқеалар бўлмоқда"

жанубий — Mon, 28 Oct 2013 06:55:10 GMT

"Ўзбекистон учун жуда муҳим воқеалар бўлмоқда"

Сўнгги янгиланиш 15 ноябр 2013 - 12:57 GMT
Facebook
Twitter
Google+
БЎЛАШИШ
Дўстингизга йўлланг
Чоп қилиш
Форин полиси (Foreign policy) журнали Ўзбекистонда президент тўнғич қизи Гулнора Каримова атрофида нималар бўлаётганини англашга ҳаракат қилинган мақола чоп этган.
"Каримовлар билан бирга давом этиш" деб номланган мақола муаллифлари Халқаро Инқироз гуруҳи вакили сифатида Гулнора Каримова билан баҳсга киришган Эндрю Штролайн ва Хюман Райтс Уотч ходими Стив Свердлов.

Яна ушбу мавзуга оид

Гулнора Каримова Форум ТВ студияси "қўрқинчли амакилар" томонидан погром қилинганини ёзди
Гулнора машмашаси
Гулнора Каримова президент бўлиш нияти йўқлигига яна бир бор ишора қилди

Алоқадор мавзулар

Ўзбекистон,
Ислом Каримов,
Сиёсат
Ўзбекистон учун жуда муҳим воқеалар бўлмокда, дейишади муаллифлар.
"Гулноранинг дунёси ҳозир алғов-далғов дейиш мумкин. Прокуратура унинг ҳамкорларидан бирини ҳибсга олди. Ҳукумат бошқа бир яқин ҳамкорининг йўқолиб қолгани борасида қидирувни бошлаган, маълумотларга кўра у Каримовани алдаган бўлиши мумкин. Гулноранинг айтишича, унинг қўриқчиларидан бир нечтаси калтакланган. Ҳукумат шунингдек унинг бир қанча ҳисоб рақамларини музлатган. Хабарларга кўра, унинг мамлакатдан чиқиши ҳам тақиқланган. Ва ниҳоят унинг учта хайрия ташкилотлари устидан расман текшира бошланган.
Каримовага қарши мисли кўрилмаган босимларнинг орқасида тахмин қилинишича, унинг бу шарафсиз унвони учун унга қарши чиқаётган кимдир турипти: Балки бу бошқа рақиблар билан бирлашган Рустам Иноятовдир.
Ўзбекистонда нима бўлаётгани ҳақида уч фаразлар мавжуд. Биринчидан, 75 ёшли Каримовнинг соғлиги, унга аввалгидек мамлакатнинг юқори бўғинларидаги рақобатлашадиган гуруҳларни бошқаришга изн бермай қолган. Унинг аҳволи ҳақидаги миш-мишлар илгари ҳам тарқалган, лекин тасдиқланмаган эди.
Иккинчи тахмин шуки, Каримов ниҳоят қизи Гулноранинг хорижда нималар қилиб юрганидан хабар топган ва ғазабга минган. Балки у қизининг Оврўподаги молиявий жанжалларидан хабардор бўлган. Балки у мамлакатга киритилмайдиган ҳуқуқ фаоллари ва журналистлар билан Твиттердаги мулоқотини билгандир. Балки Каримов қизининг "еб тўймас"лигидан дарғазаб бўлгандир. Балки Гулноранинг йоганинг турли кўринишларида ва очиқ-сочиқ кийимларда тушган суратлари элчилик мақомига тўғри келмаслигини тушунгандир.
Учин фараз шуки, бу мураккаб чалкашликлар ота ва қизнинг ўзларига содиқларни аниқлаб олиш учун керак бўлиши мумкин. Усмон Хақназаров номи остида Президент оиласи тўғрисида шов-шовли мақолалар муаллифининг таъкидлашича, Гулнора билан боғлиқ воқеаларнинг барчаси ҳийла бўлиб, унинг хориж банкларида йиғилган ноқонуний пулларини яна мамлакат хазинасига қайтаришни кўзлайди. Бу жуда мураккаб кўринади. Лекин баъзилар Каримовнинг мамлакатдаги ҳар бир ишнинг орқасида турганига ишониш қийин дейди.
Воқеаларнинг охирги сабаби камроқ муҳимдир. Ҳокимиятнинг юқори бўғинларидаги бу қадар очиқдан- очиқ бўлиниш ҳар қандай авторитар давлатда бўлгани каби ўзгача фикрлашга тоқат қилолмайдиган Ўзбекистонда, айниқса юқорига энг яқин доира орасида илгари кузатилмаган. Бу жуда ўзгача. Ва сиз воқеаларни Ўзбекистонда туриб кузатаётган бўлсангиз, бу жуда катта воқеадир.
Албатта бу воқеалар мамлакатдаги аксарият кишиларнинг ҳаётини ўзгартириши қийин. Ўнлаб тинч мухолифлар, инсон ҳуқуқлари фаоллари ва журналистлар ўзларининг тинч фуқаролик фаоллиги туфайли қамоқларда азоб чекмоқда. Минглаб мусулмонлар ва кўпгина насронийлар ҳам диний эътиқодлари туфайли сиёсий айбловлар билан қамалган. Эркин намойишлар, йиғилишлар ўтказиш йўқ. 2005 йил ҳукумат кучлари Андижонда юзлаб тинч намойишларни отиб ташлаган эди".

уч ўзбек фуқароси ўлимга ҳукм этилди

жанубий — Mon, 28 Oct 2013 06:20:08 GMT

уч ўзбек фуқароси ўлимга ҳукм этилди

Сўнгги янгиланиш 9 ноябр 2013 - 09:55 GMT
Facebook
Twitter
Google+
БЎЛАШИШ
Дўстингизга йўлланг
Чоп қилиш
Малайзия қонунчилигида ноқонуний наркотик траффиги учун ўлим жазоси кўзда тутилган.
2010 йил Малайзиянинг Куала Лумпур аэропортида катта миқдордаги гиёҳванд моддалар билан ушланган уч ўзбек фуқароси устидан маҳкама жараёни ниҳоясига етган.
Малайзия маҳкамаси ўзбекистонликларга қўйилган айблар тўлиқ исботини топганини айтиб, мамлакат қонунларига асосан уларни ўлимга ҳукм этган.

Яна ушбу мавзуга оид

Ўзбек аёл Малайзияда ўлим жазосига ҳукм этилиши мумкин
Малайзия қонунчилигида ноқонуний наркотик траффиги учун ўлим жазоси кўзда тутилган.
8 ноябр куни бўлиб ўтган маҳкамада 54 ёшли Дилбар Назарова, 58 ёшли Сайёра Нурмуҳаммедова ва 39 ёшли Жасур Тўрақулов ўзларига қўйилган айбларни тан олишмаган.
Судланувчи аёллардан бирининг айтишича, Тошкент аэропортида унга Шоҳруҳ исмли йигит юк бериб, Малайзиядаги танишига етказишни илтимос қилган.
Шунингдек, судланувчилар гиёҳванд моддаларни Малайзияга олиб кириш шу қадар оғир жиноят эканлигидан хабарсиз бўлганларини айтишган.
Маҳкама ҳимоячилар келтирган далилларни уларни оқлашга асос бўлолмаслигини таъкидлаб, ўзбекистонлик уч фуқарога ўлим ҳукми чиқаргани хабар қилинмоқда.
Бундан олдин ҳам Малайзияда истиқомат қилиб келган яна бир ўзбекистонлик аёл гиёҳванд модда билан қўлга тушгани ва унга ўлим ҳукми берилиши айтилганди.
Ўзбекистондан хорижга чиқиш ва мамлакатга кирувчилар устидан қаттиқ назорат ўрнатилган Тошкент аэропортида 10 кгдан ортиқ кучли гиёҳванд моддаларнинг олиб чиқиб кетилиши қандай рўй бергани эса айни пайтда ноаниқ қолмоқда.
Ўзбекистон расмийлари бу ҳодисага изоҳ беришмаган.

Қозоғистон муҳожирларга рухсатнома бериш йўсинини жўнлаштирмоқчи

жанубий — Mon, 28 Oct 2013 05:09:47 GMT

Қозоғистон муҳожирларга рухсатнома бериш йўсинини жўнлаштирмоқчи

Қозоғистон меҳнат муҳожирларига
иш учун рухсатнома бериш
тартибини қонунан
осонлаштиришни режаламоқда. Бу
ҳақда Tengrinews.kz сайти Қозоғистон
Ички ишлар вазирлиги миграцион полиция департаменти бошлиғи
Серик Саинов сўзларига таянган
ҳолда хабар тарқатди. Саиновга кўра, бугунги кунда амалда
бўлган хориждан ишчи кучи жалб
қилиш механизмининг мураккаблиги
жисмоний шахсларга меҳнат
муҳожирларини ишга ёллаш
имкониятини қийинлаштирмоқда. - Бунинг натижасида Марказий Осиё
минтақасидан бўлган
муҳожирларнинг катта қисми
мамлакатда ноқонуний ишлаб
юрибди. Улар Қозоғистонга кўпинча
шахсий ишлари билан, яъни меҳмонга келганларини айтаяптилар.
Бу муаммони ҳал қилиш мақсадида
жисмоний шахслар таъмир ва
хўжалик ишлари, бола парвариши,
бошқа хизматлар кўрсатишга ёллай
олишлари учун меҳнат муҳожирларига осонлантирилган
тартибда иш рухсатномаси беришни
кўзда тутган қонун лойиҳаси
ҳозирланди. Ҳозирги пайтда у кўриб
чиқиш учун парламентга
топширилган, - деди Серик Саинов. Мазкур қонуннинг қабул қилиниши,
миграция хизмати вакилларига кўра,
муҳожирлар меҳнатини яширин
жабҳадан легал жабҳага кўчиришга
кўмаклашади, уларнинг келиш-
кетиши устидан назорат самарадорлигини оширади ҳамда
солиқ шаклида иқтисодиётга маблағ
жалб қилиш имкониятини беради. Қозоғистондаги нисбатан барқарор
иқтисодий ва ижтимоий-сиёсий
вазият бу мамлакатга кўплаб
хорижликлар, айниқса, қўшни
мамлакатлар фуқаролари иш излаб
келишига сабаб бўлмоқда. Серик Саиновга кўра, жорий йилнинг
ўтган олти ойи ичида Қозоғистонга
МДҲ мамлакатларидан келган 391
минг фуқаро рўйхатга олинган, бу
мамлакатга келган хорижликларнинг
81 фоизини ташкил қилади. - Хорижликларнинг энг кўпи
Ўзбекистондан (242 минг киши)
келган. Шунингдек, Россиядан 69 минг
киши, Қирғизистондан эса 43 минг
киши келган, - деди Серик Саинов. Унинг айтишича, ҳозирги пайтда 21
минг хорижликка иш учун
рухсатнома берилган. Улардан 3887
нафари Россия, 3758 нафари Хитой,
2469 нафари Туркия, 1451 нафари эса
Ҳиндистон фуқароларидир. - 2011 йили полиция ходимлари
томонидан чет элликларни
ноқонуний равишда ишга ёллаган
2177 нафар иш берувчи аниқланди.
2012 йили эса бунга оид 2013
ҳодиса, 2013 йил бошидан буён эса 1211 ҳодиса аниқланган. Иш
берувчиларнинг ҳаммаси маъмурий
жавобгарликка тортилди, улар
қўлида ишлаган хорижликлар эса
Қозоғистондан бадарға қилинди, -
деди Қозоғистон Ички ишлар вазирлиги миграцион полиция
департаменти бошлиғи Саинов. Қозоғистондаги жорий тартибга кўра,
мамлакатга келган фуқаролар
чегарадан ўтгандан сўнг 30 кун
давомида иш учун рухсатнома олмай
юришлари мумкин. Бу муддат битгач
эса улар рухсатнома расмийлаштиришлари шарт бўлади.